Phần lớn người Gò Vấp sống trong hẻm, và địa chỉ hẻm thường có dạng nhiều lớp như "12/34/5 đường X": số 12 là hẻm mở ra từ đường chính, 34 là hẻm nhánh bên trong, 5 là số nhà trong hẻm nhánh đó. Đọc từ trái sang phải là đi từ đường lớn vào sâu dần. Nắm cách đọc này, cộng thêm vài mẹo hỏi đường, là đủ để tìm hầu hết các nhà trong hẻm.
Hẻm Gò Vấp hình thành dần qua nhiều thập niên khi vườn tược được chia nhỏ thành lô đất ở, nên ít có hẻm nào thẳng tắp, đều đặn. Có hẻm rộng cho ô tô vào, có hẻm vừa một chiếc xe máy, có hẻm cụt, hẻm thông qua hai đường. Bài này giúp người mới đến đọc được hẻm, và người ở lâu nhìn lại những chuyện an toàn trong hẻm.
Cách đọc số nhà dạng xẹt
Ở TP Hồ Chí Minh, dấu "/" trong địa chỉ được gọi quen là "xẹt". Một địa chỉ như "45/12 Quang Trung" đọc là "bốn lăm xẹt mười hai Quang Trung", nghĩa là nhà số 12 trong hẻm 45 của đường Quang Trung. Hẻm 45 thường nằm cạnh nhà mặt tiền số 45, nên muốn tìm, bạn đi dọc Quang Trung tới khu có số nhà quanh 45 rồi tìm đầu hẻm.
Với địa chỉ ba lớp như "45/12/7 Quang Trung", bạn vào hẻm 45, tìm hẻm nhánh nằm cạnh nhà số 12 trong hẻm đó, rồi vào tìm nhà số 7. Có những địa chỉ bốn, năm lớp, đi càng sâu càng khó. Nguyên tắc vẫn vậy: mỗi lớp là một lần rẽ vào hẻm nhỏ hơn.
Cách đọc này cũng giúp đoán khoảng cách. Địa chỉ càng nhiều lớp, nhà càng nằm sâu và đường vào càng nhỏ; số trong hẻm càng lớn, nhà càng xa đầu hẻm. Một địa chỉ như "3/2" thường chỉ cách mặt đường vài bước chân, còn "215/80/41/9" gần như chắc chắn là phải đi bộ hoặc dắt xe qua vài khúc quanh.
Một số địa chỉ còn có chữ cái như "45A" hay "45/12B", thường do lô đất được tách sau này. Ngoài ra, nhiều hẻm từng được đánh số lại theo đợt chỉnh trang số nhà, nên có nhà còn giữ biển số cũ bên cạnh biển số mới. Khi thấy hai số trên cùng một cửa, hãy dùng số mới, và hỏi người trong hẻm nếu không chắc.
Số nhà chẵn và lẻ thường nằm ở hai bên đường hoặc hai bên hẻm, giống như ngoài phố. Nếu đã vào đúng hẻm mà đi một lúc thấy số chạy ngược chiều mong đợi, có thể bạn đã vào từ đầu kia của một hẻm thông.
Mẹo tìm nhà trong hẻm cho người mới
Xác định đầu hẻm trên đường chính trước. Nhiều người vào nhầm hẻm vì thấy một đầu hẻm gần đúng số rồi rẽ luôn. Nhìn số nhà mặt tiền hai bên đầu hẻm để chắc chắn đó là hẻm cần tìm.
Đi chậm, nhìn số ở cả hai bên. Biển số nhà trong hẻm nhỏ, đôi khi bị cây, mái che che khuất. Đi chậm hay dắt xe giúp bạn không bỏ sót hẻm nhánh.
Hỏi người trong hẻm. Người bán tạp hoá đầu hẻm, bác xe ôm hay chú bảo vệ khu phố thường biết rõ từng nhánh hẻm. Hỏi theo tên người hay đặc điểm nhà có khi nhanh hơn hỏi theo số.
Xin người nhà ra đón. Với hẻm nhiều lớp, cách nhanh nhất là gọi người cần gặp ra đầu hẻm nhánh. Người giao hàng ở Gò Vấp dùng cách này hằng ngày.
Ghim vị trí khi đã đến. Lần đầu tìm được nhà, ghim vị trí trên điện thoại và ghi chú vài mốc như "rẽ trái sau tiệm sửa xe". Lần sau sẽ không phải dò lại.
Hẻm rộng, hẻm hẹp và chuyện ô tô vào hẻm
Độ rộng hẻm ở Gò Vấp rất khác nhau. Hẻm lớn mở ra từ các trục như Quang Trung, Nguyễn Oanh, Phan Văn Trị có thể đủ cho ô tô vào, hai xe máy tránh nhau dễ dàng. Hẻm nhánh bên trong nhiều khi chỉ vừa một xe máy, gặp nhau phải có một người dừng lại nép vào.
Ô tô vào hẻm là chuyện nên tính kỹ. Hẻm trông đủ rộng ở đầu có thể hẹp lại ở giữa, có khúc cua gắt, cột điện, mái che, xe máy dựng hai bên. Lỡ vào rồi không quay đầu được phải lùi ra rất xa. Người lái ô tô ở đây thường đi bộ vào xem trước, hoặc hỏi người trong hẻm, rồi mới quyết định có lái vào không.
Đỗ ô tô trong hẻm cũng là nguồn mâu thuẫn hàng xóm phổ biến. Một chiếc xe đỗ trước cửa nhà mình có thể chắn lối của cả hẻm, cản xe rác, xe cấp cứu. Khi mua hay thuê nhà trong hẻm mà có ô tô, hãy hỏi rõ chỗ đậu xe, đừng giả định là có thể đỗ trước cửa.
Những hẻm có xe tải nhỏ ra vào chở hàng, nguyên vật liệu cho xưởng hay cửa hàng trong hẻm thì càng cần để ý giờ giấc. Nhiều khu phố tự thoả thuận với nhau về giờ bốc dỡ hàng để bớt ồn và bớt kẹt.
Giao nhận hàng và đặt xe trong hẻm
Với người ở trong hẻm sâu, nhận hàng và đặt xe công nghệ là chuyện hằng ngày. Ghi địa chỉ thật đầy đủ, đúng thứ tự các lớp hẻm, đúng tên đường, và từ tháng 7/2025 là tên phường mới (một trong sáu phường Gò Vấp, Hạnh Thông, An Nhơn, Thông Tây Hội, An Hội Tây, An Hội Đông). Nhiều tên đường ở thành phố bị trùng hoặc gần giống nhau, ghi đúng phường giúp người giao hàng không đi nhầm.
Phần ghi chú địa chỉ rất có ích: "hẻm đối diện trường", "đi hết hẻm rẽ phải, nhà cổng xanh". Một dòng mô tả như vậy tiết kiệm cho người giao hàng nhiều phút loay hoay. Nếu hẻm quá sâu hay khó tìm, hẹn nhận hàng ở đầu hẻm nhánh là cách lịch sự và nhanh.
Khi đặt xe đi, đặt điểm đón ở đầu hẻm hoặc trên đường chính thay vì giữa hẻm nhỏ, nhất là với ô tô. Đi bộ vài chục mét ra đầu hẻm thường nhanh hơn chờ tài xế loay hoay tìm lối vào. Ban đêm, chọn điểm đón có đèn, gần cửa hàng còn mở để an toàn hơn.
An toàn trong hẻm: phòng cháy, cấp cứu và ban đêm
Hẻm sâu, hẹp là thách thức lớn với xe chữa cháy và xe cấp cứu. Ở nhiều nơi, xe lớn không vào được tận nhà, lực lượng cứu hộ phải kéo vòi, khiêng cáng từ đầu hẻm. Vì vậy, chuyện phòng cháy trong từng nhà quan trọng hơn ở mặt phố: bình chữa cháy để chỗ dễ lấy, ổ điện không quá tải, không để xe máy sạc qua đêm ở lối thoát duy nhất, không khoá kín mọi cửa sổ bằng song sắt mà không có lối mở thoát hiểm.
Nhà trọ nhiều phòng trong hẻm càng cần chú ý. Chủ nhà trọ nên có lối thoát nạn, bình chữa cháy, quy định chỗ sạc xe điện và hướng dẫn người thuê. Người thuê trọ nên tự hỏi: nếu cháy ở tầng dưới, mình thoát ra bằng đường nào? Nếu câu trả lời là không có đường nào, đó là lý do đáng để cân nhắc lại.
Giữ lối đi chung thông thoáng là việc của cả hẻm. Đồ đạc, chậu cây, xe dựng lấn ra hẻm làm hẹp lối đi, cản trở khi có sự cố. Với cấp cứu, khi gọi 115, hãy nói rõ địa chỉ, mô tả đường vào và cử người ra đầu hẻm đón xe; nhiều phút quý giá bị mất chỉ vì xe cấp cứu không tìm được hẻm.
Về đêm, phần lớn hẻm ở Gò Vấp yên bình, nhưng hẻm sâu thiếu đèn vẫn khiến nhiều người ngại. Nhiều tổ dân phố đã vận động các nhà lắp đèn trước cửa, chung tiền lắp đèn hẻm, camera ở đầu hẻm. Khi về khuya, đi đường có đèn, để ý xung quanh và khoá xe cẩn thận ngay cả khi chỉ dừng vài phút.
Đời sống hẻm: vì sao nhiều người vẫn thích ở hẻm
Dù khó tìm, khó đỗ xe, hẻm vẫn là nơi đa số người Gò Vấp chọn sống. Lý do đầu tiên là yên tĩnh hơn mặt phố: tiếng xe trên trục chính chỉ còn vọng lại xa xa, trẻ con có thể chơi trước nhà, người già ngồi trò chuyện ở đầu hẻm vào buổi chiều. Hẻm cũng thường mát hơn nhờ nhà cửa che bóng cho nhau, cây trồng trước cửa.
Lý do thứ hai là tiện ích ngay trong tầm đi bộ: tạp hoá, quán cơm, xe bánh mì, tiệm may, tiệm sửa xe, chợ khu phố buổi sáng. Nhiều nhu cầu hằng ngày được giải quyết mà không cần ra đường lớn. Hàng xóm biết mặt nhau, có chuyện gì thì gọi nhau giúp.
Nhiều con hẻm còn giữ được nếp sinh hoạt chung: cùng góp tiền làm lại mặt hẻm, cùng dọn vệ sinh trước mùa mưa, cùng trang trí đèn dịp Tết. Người mới đến chịu khó chào hỏi, tham gia vài việc chung là sẽ thấy hẻm thân thiện hơn nhiều.
Tất nhiên, hẻm nào cũng có mặt trái riêng: có hẻm ngập khi mưa lớn, có hẻm ồn vì quán nhậu, karaoke, có hẻm thiếu chỗ đậu xe. Trước khi chuyển tới một con hẻm, hãy đi qua đó vào vài thời điểm khác nhau trong ngày và trong tuần để nhìn thấy cả hai mặt.
Hẻm thông, hẻm cụt và lối tắt của người trong xóm
Một điều người mới đến khó biết là hẻm nào thông, hẻm nào cụt. Hẻm thông nối hai con đường hoặc hai hẻm lớn với nhau, cho phép đi xuyên qua; hẻm cụt thì đến một lúc phải quay lại. Trên bản đồ điện thoại, có những hẻm trông như nối thông nhưng thực ra bị chặn bởi một cánh cổng, một bức tường hay một đoạn chỉ đi bộ được. Ngược lại, có những lối nhỏ người trong xóm đi hằng ngày mà bản đồ không ghi.
Người ở lâu có những lối tắt riêng, đi xuyên qua vài hẻm để ra chợ, ra trường nhanh hơn so với vòng ra đường lớn. Những lối này tiện cho người trong xóm, nhưng người lạ đi vào thì dễ lạc, và khi quá nhiều người dùng một hẻm nhỏ làm đường tắt, cư dân trong hẻm sẽ phải chịu ồn và nguy hiểm. Nhiều tổ dân phố đã đặt biển nhắc đi chậm, có nơi hạn chế xe vào giờ nhất định.
Nếu bạn ở trong một hẻm thông, nên để ý trẻ con chơi trước nhà, vì xe đi tắt qua hẻm có thể chạy nhanh hơn bạn nghĩ. Nếu bạn là người đi tắt, hãy đi chậm, không bóp còi inh ỏi, nhường người đi bộ. Hẻm là nơi người ta sống, không phải đường cao tốc.
Câu hỏi thường gặp
Địa chỉ 12/34/5 nghĩa là gì?
Đây là địa chỉ hẻm ba lớp: vào hẻm 12 của đường chính, trong đó tìm hẻm nhánh 34, rồi tìm nhà số 5 trong hẻm nhánh ấy. Dấu "/" thường được đọc là "xẹt". Đọc từ trái sang phải là đi từ đường lớn vào sâu dần trong khu dân cư.
Hẻm ở Gò Vấp ô tô có vào được không?
Tùy hẻm. Hẻm lớn mở từ trục chính có thể cho ô tô vào, nhưng nhiều hẻm nhánh chỉ vừa xe máy. Trước khi lái vào hẻm lạ, nên đi bộ vào xem hoặc hỏi người trong hẻm, vì có khúc hẹp, khúc cua gắt, lỡ vào không quay đầu được phải lùi ra rất xa.
Sau sáp nhập phường, địa chỉ hẻm có thay đổi không?
Số nhà và tên đường giữ nguyên; phần thay đổi là tên phường, từ các phường đánh số cũ sang một trong sáu phường mới. Khi giao nhận hàng, đặt xe hay ghi giấy tờ, ghi tên phường mới. Việc cập nhật giấy tờ cá nhân thì làm theo hướng dẫn hiện hành của cơ quan chức năng.
Giao hàng vào hẻm sâu thế nào cho nhanh?
Ghi đầy đủ các lớp hẻm, tên đường, phường mới và một dòng mô tả đường vào. Nếu hẻm quá sâu, hẹn nhận ở đầu hẻm nhánh hoặc ra đón người giao hàng. Ghim vị trí chính xác trên ứng dụng cũng giúp tài xế tìm nhanh hơn.
Ở hẻm sâu cần chú ý gì về phòng cháy?
Để bình chữa cháy ở chỗ dễ lấy, không để ổ điện quá tải, không sạc xe điện qua đêm ở lối thoát duy nhất, có lối mở thoát hiểm ở song sắt cửa sổ hoặc ban công. Giữ lối đi chung trong hẻm thông thoáng để xe cứu hộ, người cứu nạn vào được khi cần.
Gọi cấp cứu khi ở hẻm sâu cần làm gì?
Gọi 115, nói rõ địa chỉ đầy đủ, mô tả đường vào hẻm và mốc dễ nhận ra. Cử một người ra đầu hẻm hoặc ra đường chính đón xe cấp cứu. Dọn lối đi nếu có xe dựng chắn để nhân viên y tế khiêng cáng vào được.