Ở Gò Vấp, gần như đầu hẻm nào cũng có một nhà thuốc, và trên các trục Quang Trung, Nguyễn Oanh, Phan Văn Trị, Lê Đức Thọ, Nguyễn Văn Lượng có rất nhiều phòng khám tư, nha khoa, phòng xét nghiệm. Sự tiện lợi này rất thật, nhưng chất lượng không đồng đều. Nơi đáng tin là nơi có giấy phép hoạt động, có người hành nghề đủ điều kiện đứng tên, niêm yết rõ ràng và tư vấn đúng mực; thuốc kê đơn, nhất là kháng sinh, chỉ nên mua khi có đơn của bác sĩ.
Bài viết đưa ra những cách tự kiểm tra đơn giản mà người dân, người thuê trọ ở sáu phường của vùng Gò Vấp áp dụng được ngay. Bài không giới thiệu hay chê bai cơ sở nào, không bàn chuyên môn điều trị; khi có vấn đề sức khoẻ cụ thể, bạn vẫn cần hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ trực tiếp.
Vì sao nhà thuốc và phòng khám tư dày đặc ở Gò Vấp
Gò Vấp là vùng dân cư đông, nhiều gia đình trẻ có con nhỏ, nhiều người cao tuổi, và rất đông người đi làm ban ngày. Với họ, tới bệnh viện lớn buổi sáng là mất nửa ngày công; một phòng khám mở buổi tối gần nhà hay một nhà thuốc đầu hẻm là lựa chọn thuận hơn cho các vấn đề nhẹ. Nhu cầu ấy tạo ra mạng lưới nhà thuốc, phòng khám tư dày đặc, nhất là quanh các chợ như chợ Gò Vấp, chợ Hạnh Thông Tây, và gần các bệnh viện.
Nhiều phòng khám tư do bác sĩ đang công tác ở bệnh viện mở khám ngoài giờ, theo quy định về hành nghề. Cũng có phòng khám đa khoa quy mô lớn, nhiều chuyên khoa, có máy xét nghiệm, siêu âm, chụp phim. Nha khoa, phòng khám mắt, phòng khám nhi, phòng khám da liễu và thẩm mỹ cũng nhiều. Sự đa dạng này cho người dân nhiều lựa chọn nhưng cũng đòi hỏi biết cách chọn.
Điểm cần nhớ là phòng khám tư và nhà thuốc không thay cho hệ thống bảo hiểm y tế. Đa số phòng khám tư không nhận khám bảo hiểm, nên chi phí do người bệnh tự trả. Với bệnh mạn tính cần theo dõi lâu dài, nên có hồ sơ ở một cơ sở khám bảo hiểm và dùng phòng khám tư khi cần thêm sự thuận tiện.
Nhận ra một nhà thuốc đáng tin
Có giấy phép và người phụ trách chuyên môn. Nhà thuốc hợp pháp có giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh dược và có dược sĩ phụ trách chuyên môn. Những giấy tờ này thường được treo hoặc để nơi khách nhìn thấy. Bạn có quyền hỏi người đứng quầy có phải dược sĩ không.
Đạt thực hành tốt nhà thuốc. Nhà thuốc đạt chuẩn thực hành tốt, thường được gọi theo chữ viết tắt tiếng Anh là GPP, phải đáp ứng yêu cầu về bảo quản thuốc, nhiệt độ, sổ sách, tư vấn. Quầy sạch, thuốc xếp ngăn nắp, có máy lạnh hoặc chỗ thoáng mát, có tủ riêng cho thuốc cần bảo quản lạnh là những dấu hiệu dễ thấy.
Hỏi trước khi bán. Người bán có trách nhiệm hỏi thuốc cho ai, bao nhiêu tuổi, có bệnh gì khác, đang dùng thuốc gì, có dị ứng không. Một nhà thuốc đưa thuốc ngay khi nghe mô tả qua loa, không hỏi gì thêm, là điều nên dè chừng.
Từ chối bán thuốc kê đơn khi không có đơn. Nghe có vẻ bất tiện, nhưng đây là dấu hiệu của một nhà thuốc làm đúng. Kháng sinh, thuốc tim mạch, thuốc an thần và nhiều nhóm khác thuộc danh mục thuốc kê đơn.
Có hoá đơn, ghi rõ cách dùng. Thuốc lẻ phải có túi ghi tên thuốc, hàm lượng, cách dùng. Nhận một túi thuốc trộn không ghi gì là rủi ro, nhất là với người già dùng nhiều thuốc cùng lúc.
Kháng sinh và chuyện "mua thuốc cho nhanh"
Thói quen ra nhà thuốc mua kháng sinh khi bị cảm, viêm họng, tiêu chảy rất phổ biến ở các khu dân cư đông như Gò Vấp. Phần lớn cảm cúm và viêm họng do virus, kháng sinh không có tác dụng với virus mà còn có thể gây tác dụng phụ. Dùng kháng sinh không đúng, không đủ liều, ngưng giữa chừng là một nguyên nhân khiến vi khuẩn kháng thuốc ngày càng nhiều, làm những lần bệnh nặng sau khó chữa hơn.
Quy định hiện hành yêu cầu kháng sinh được bán theo đơn của người kê đơn có thẩm quyền. Khi một nhà thuốc từ chối bán kháng sinh không đơn, đó là họ đang làm đúng, không phải gây khó dễ. Nếu nghĩ mình cần kháng sinh, hãy đi khám để bác sĩ quyết định.
Một điều tương tự với các loại thuốc giảm đau, thuốc dạ dày, thuốc bổ. Dùng kéo dài không theo dõi có thể gây hại. Dược sĩ có thể tư vấn những thuốc không kê đơn cho triệu chứng nhẹ, ngắn ngày; nhưng nếu triệu chứng kéo dài vài ngày không đỡ hoặc nặng lên, hãy đi khám thay vì đổi thuốc liên tục.
Kiểm tra một phòng khám tư trước khi khám
Phòng khám tư hợp pháp phải có giấy phép hoạt động do cơ quan y tế cấp và người phụ trách chuyên môn có giấy phép hành nghề. Bạn có thể tự kiểm tra theo các bước sau:
- Nhìn biển hiệu và giấy phép treo trong phòng khám: tên phòng khám, địa chỉ, phạm vi chuyên môn được phép, tên người phụ trách.
- Đối chiếu tên trên biển hiệu với tên trên giấy phép. Phòng khám chỉ được làm những kỹ thuật trong phạm vi được cấp phép.
- Tra cứu trên cổng thông tin của Sở Y tế nếu cần, nơi công bố danh sách cơ sở được cấp phép và các cơ sở bị xử phạt.
- Hỏi rõ bác sĩ khám cho mình là ai, chuyên khoa gì. Phòng khám nhiều bác sĩ thường có lịch khám niêm yết.
- Hỏi chi phí dự kiến trước khi làm xét nghiệm, thủ thuật; yêu cầu bảng giá dịch vụ được niêm yết.
- Giữ lại toa thuốc, kết quả, hoá đơn sau khi khám.
Những bước này mất vài phút nhưng giúp tránh phần lớn rủi ro. Phòng khám làm đúng thường không ngại khách hỏi; phòng khám né tránh câu hỏi về giấy phép hay chi phí là tín hiệu nên tìm nơi khác.
Những dấu hiệu nên dè chừng
Quảng cáo chữa khỏi hoàn toàn, cam kết kết quả. Y học hiếm khi hứa chắc chắn. Những lời như "khỏi dứt điểm sau một liệu trình", "không tái phát" thường là quảng cáo vượt quá sự thật.
Người lôi kéo khách ở cổng bệnh viện. Quanh các bệnh viện lớn, kể cả khu vực gần Gò Vấp, đôi khi có người mời chào sang phòng khám bên ngoài "cho nhanh". Đây là hình thức cò mồi, nhiều trường hợp dẫn tới chi phí rất cao.
Chỉ định xét nghiệm, thủ thuật dồn dập trước khi khám kỹ. Một phòng khám bắt làm hàng loạt xét nghiệm trước khi bác sĩ hỏi bệnh và khám là điều nên đặt câu hỏi.
Báo giá thấp lúc đầu, phát sinh liên tục sau. Đặc biệt với nha khoa, thẩm mỹ, các thủ thuật có nhiều bước. Hỏi tổng chi phí dự kiến cho cả liệu trình và ghi lại.
Thuốc không rõ nguồn gốc, không nhãn. Thuốc gói lẻ không tên, thuốc nước tự pha, "thuốc gia truyền" bán kèm ở phòng khám là những thứ không nên dùng.
Khám ngoài giờ, khám cho trẻ và người già
Phòng khám mở buổi tối và cuối tuần là lợi thế lớn của Gò Vấp. Với trẻ nhỏ sốt nhẹ, ho, sổ mũi, nhiều gia đình chọn khám nhi buổi tối gần nhà thay vì chờ sáng hôm sau ở bệnh viện. Điều này hợp lý khi trẻ còn tỉnh, ăn uống được. Khi trẻ có dấu hiệu nặng như li bì, khó thở, co giật, hãy đến cơ sở cấp cứu thay vì phòng khám.
Người cao tuổi thường dùng nhiều loại thuốc cùng lúc do nhiều bác sĩ kê. Mang theo toàn bộ thuốc đang dùng, hoặc ảnh chụp vỏ hộp, mỗi lần đi khám giúp bác sĩ tránh kê trùng hay kê thuốc tương tác. Nhà thuốc quen gần nhà cũng có thể giúp rà soát danh sách thuốc nếu bạn hỏi.
Với các bệnh cần theo dõi lâu dài, đừng nhảy qua lại giữa nhiều phòng khám chỉ vì tiện giờ. Một bác sĩ nắm bệnh sử của bạn qua nhiều lần khám có giá trị hơn nhiều so với việc mỗi lần một nơi. Nếu cần chuyên khoa sâu, hỏi bác sĩ quen để được giới thiệu.
Phòng xét nghiệm, chẩn đoán hình ảnh và khám sức khoẻ định kỳ
Bên cạnh phòng khám, Gò Vấp có nhiều phòng xét nghiệm, điểm lấy mẫu tại nhà, phòng siêu âm, chụp phim tư nhân. Chúng tiện cho người cần làm xét nghiệm định kỳ, khám sức khoẻ xin việc, hay người già ngại đi xa. Tuy vậy, kết quả xét nghiệm chỉ có ý nghĩa khi được bác sĩ đọc cùng triệu chứng và bệnh sử. Tự làm hàng loạt xét nghiệm rồi tự tra cứu chỉ số trên mạng dễ gây lo lắng không cần thiết hoặc bỏ sót điều quan trọng.
Khi chọn nơi xét nghiệm, cũng áp dụng nguyên tắc như với phòng khám: có giấy phép, phạm vi chuyên môn phù hợp, niêm yết giá, trả kết quả có chữ ký người chịu trách nhiệm. Với khám sức khoẻ để nộp hồ sơ xin việc, học tập, lái xe, cần làm ở cơ sở được phép khám sức khoẻ theo quy định, nếu không giấy khám có thể không được chấp nhận.
Gói khám sức khoẻ tổng quát được quảng cáo rất nhiều. Trước khi mua, hãy hỏi gói gồm những gì, có cần với độ tuổi và tình trạng của mình không, và ai sẽ giải thích kết quả. Người khoẻ mạnh ở tuổi trẻ không cần làm mọi xét nghiệm; người có bệnh nền nên khám theo hướng dẫn của bác sĩ điều trị thay vì gói đại trà.
Thuốc trong nhà: cất giữ, dùng và bỏ đi
Nhà ở Gò Vấp thường chật, nóng, nhiều gia đình để thuốc trên nóc tủ lạnh, gần bếp hay trong ngăn kéo cạnh cửa sổ nắng. Phần lớn thuốc cần bảo quản nơi khô, mát, tránh ánh nắng trực tiếp; một số thuốc như insulin, vắc xin, vài loại thuốc nhỏ mắt cần ngăn mát tủ lạnh theo hướng dẫn. Đọc kỹ cách bảo quản ghi trên hộp, hoặc hỏi dược sĩ khi mua.
Tủ thuốc gia đình nên để ngoài tầm với của trẻ nhỏ. Ngộ độc do trẻ uống nhầm thuốc người lớn là tai nạn có thật, nhất là các viên thuốc màu sắc như kẹo. Thuốc hết hạn, thuốc đã đổi màu, chảy nước nên bỏ đi; không dùng tiếp vì tiếc.
Khi bỏ thuốc, không đổ bừa xuống cống hay để cả vỉ ở thùng rác nơi trẻ có thể nhặt. Cách đơn giản là trộn thuốc với chất khó ăn như bã cà phê, cho vào túi kín rồi bỏ rác sinh hoạt, trừ khi có hướng dẫn thu gom riêng của địa phương. Với kim tiêm, bút tiêm đã dùng, cho vào chai nhựa cứng có nắp trước khi bỏ để người thu gom rác không bị thương.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao biết người bán thuốc có phải dược sĩ không?
Bạn có thể hỏi trực tiếp và xem giấy tờ treo ở nhà thuốc, trong đó có tên người phụ trách chuyên môn. Nhà thuốc có thể có nhân viên bán hàng khác, nhưng việc tư vấn và bán thuốc kê đơn phải theo quy định. Với câu hỏi quan trọng về thuốc, đề nghị được nói chuyện với dược sĩ.
Mua thuốc online có an toàn không?
Một số nhà thuốc được phép bán thuốc không kê đơn qua kênh trực tuyến theo quy định. Rủi ro là mua phải thuốc giả, thuốc không rõ nguồn gốc từ các trang không phải nhà thuốc hợp pháp. Với thuốc kê đơn, nên mua trực tiếp tại nhà thuốc có dược sĩ, theo đúng đơn bác sĩ.
Phòng khám tư có khám bảo hiểm y tế không?
Phần lớn phòng khám tư không nhận khám bảo hiểm, nhưng một số phòng khám đa khoa có ký hợp đồng với cơ quan bảo hiểm xã hội. Nếu muốn dùng thẻ, hỏi trước khi khám và kiểm tra cơ sở có trong danh sách khám chữa bệnh bảo hiểm y tế hay không.
Nên làm gì khi nghi bị phòng khám thu tiền quá mức?
Giữ lại toàn bộ hoá đơn, toa thuốc, kết quả, ghi lại các lời tư vấn. Yêu cầu phòng khám giải thích chi phí. Nếu không thoả đáng, có thể phản ánh tới Sở Y tế qua kênh tiếp nhận phản ánh chính thức hoặc tới cơ quan bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.
Có nên xin nhà thuốc bán lại đơn thuốc cũ khi bệnh tái phát?
Không nên tự dùng lại đơn cũ, nhất là đơn có kháng sinh hay thuốc kê đơn. Triệu chứng giống nhau chưa chắc là cùng một bệnh, và liều cũ chưa chắc còn phù hợp. Bệnh mạn tính đang điều trị ổn định thì tái khám theo hẹn để được kê đơn mới.
Nhổ răng, trám răng ở nha khoa nhỏ trong hẻm có ổn không?
Quy mô không quyết định chất lượng; giấy phép, người hành nghề và vô khuẩn mới quyết định. Hỏi giấy phép, xem dụng cụ có được hấp tiệt trùng, đóng gói riêng hay không, và hỏi rõ chi phí trước khi làm. Với thủ thuật phức tạp như cấy ghép, nên tìm hiểu kỹ hơn.