Vào mùa mưa (thường khoảng từ tháng 5 đến tháng 11), sau những cơn mưa lớn kéo dài, một số đoạn đường và nhiều con hẻm ở vùng Gò Vấp bị ngập tạm thời, nặng hơn ở chỗ trũng gần kênh rạch phía bắc và tây bắc. Cách tốt nhất là chờ nước rút nếu không gấp, nếu phải đi thì tránh đoạn nước sâu, đi số thấp đều ga, và chuẩn bị trước cho xe và nhà.
Ngập ở Gò Vấp không phải chuyện cả ngày cả tuần như vùng lũ, mà thường kéo dài từ ít phút đến vài giờ sau cơn mưa. Nhưng chỉ chừng ấy cũng đủ làm xe chết máy, hàng hoá hỏng, người đi làm về trễ. Hiểu vì sao ngập và chuẩn bị đúng cách giúp mùa mưa bớt mệt.
Vì sao Gò Vấp ngập sau mưa lớn
Nguyên nhân thứ nhất là địa hình. Gò Vấp có những gò đất cao, đúng như cái tên, nhưng cũng có những vùng trũng, nhất là ở phía bắc và tây bắc gần sông Vàm Thuật và các kênh rạch như rạch Bến Cát. Nước mưa từ chỗ cao dồn về chỗ thấp, và những con hẻm nằm dưới mặt đường chính thường hứng nước đầu tiên.
Nguyên nhân thứ hai là đô thị hoá nhanh. Vùng Gò Vấp từng là đất vườn, ruộng và làng hoa ven đô. Trong vài chục năm, ruộng vườn, ao hồ của vùng ven đã được thay bằng nhà cửa và mặt đường bê tông. Đất không còn thấm nước, ao hồ không còn chứa nước, nên mưa xuống bao nhiêu gần như chảy hết vào cống. Khi cống không thoát kịp, nước dâng lên mặt đường.
Nguyên nhân thứ ba là hệ thống thoát nước và mực nước sông. Khi mưa lớn trùng lúc nước sông, kênh lên cao, nước trong cống thoát chậm hẳn, có chỗ còn bị đẩy ngược. Rác thải, túi ni lông bịt miệng cống cũng làm tình hình tệ hơn. Thành phố đã và đang làm nhiều công trình thoát nước, nạo vét kênh; mức độ ngập từng khu có thể thay đổi theo thời gian, nên kinh nghiệm của hàng xóm năm nay đáng tin hơn câu chuyện của nhiều năm trước.
Đọc tình hình trước khi ra đường
Nhìn mưa, không chỉ nhìn đồng hồ. Một cơn mưa rào ngắn hiếm khi gây ngập đáng kể. Mưa to kéo dài liên tục mới là lúc các đoạn trũng bắt đầu ngập. Nếu mưa vừa tạnh sau một trận lớn, chờ thêm một lúc cho nước rút thường là quyết định khôn ngoan.
Hỏi người ở gần điểm đến. Nhóm cư dân của khu, người thân ở gần hay đồng nghiệp thường biết đoạn nào đang ngập. Một tin nhắn hỏi trước có thể giúp bạn tránh cả quãng nước sâu.
Để ý triều cường cuối năm. Những tháng cuối năm, khi triều cường lên cao, một số khu gần kênh rạch có thể ngập ngay cả khi mưa không quá lớn, vì nước sông dâng làm cống thoát chậm. Theo dõi thông báo về triều cường của thành phố trong thời gian này.
Đừng tin hoàn toàn vào bản đồ. Ứng dụng bản đồ chỉ đường theo tình trạng xe, không phải lúc nào cũng biết đoạn nào đang ngập sâu. Nhìn thấy dòng xe phía trước dắt bộ hay quay đầu, đó là tín hiệu nên tìm đường khác.
Đi xe máy qua đoạn ngập: làm sao cho xe ít chết máy
Nếu buộc phải đi qua đoạn có nước, những người chạy xe lâu năm ở Gò Vấp thường làm theo các bước sau. Nguyên tắc chung là nước càng sâu càng nên tránh; khi nước ngập tới gần ống xả hay ngang bánh xe thì nên dắt bộ hoặc đi đường khác.
- Quan sát độ sâu bằng cách nhìn xe phía trước: nước tới đâu trên bánh xe của họ, có ai phải dắt bộ không.
- Đi số thấp với xe số, giữ ga đều với xe tay ga, không nhả ga đột ngột giữa vùng nước vì nước có thể tràn vào ống xả.
- Đi chậm, đều, giữ khoảng cách với xe phía trước để không bị sóng nước từ xe khác, nhất là ô tô, đánh vào.
- Đi giữa đường thay vì sát mép, vì mép đường và miệng cống thường sâu hơn và có thể bị mở nắp mà nước che mất.
- Ra khỏi vùng nước, bóp phanh nhẹ vài lần để làm khô má phanh trước khi tăng tốc.
Nếu xe chết máy giữa nước, đừng cố đề đi đề lại nhiều lần. Dắt xe lên chỗ khô, để xe nghỉ, rồi mới thử nổ máy. Nếu nghi nước đã vào động cơ, tốt nhất đưa tới tiệm sửa xe kiểm tra, vì cố nổ máy khi trong máy có nước có thể làm hỏng nặng hơn. Không tự tháo những phần điện mà mình không rành.
Ô tô và đoạn ngập: chuyện cần cẩn thận hơn
Với ô tô, nước ngập là rủi ro lớn hơn xe máy rất nhiều. Nước tràn vào cửa hút gió có thể gây hư hỏng động cơ nghiêm trọng, sửa rất tốn kém. Nhiều người lái ô tô ở Gò Vấp chọn cách đơn giản nhất: không đi khi biết có ngập, đỗ xe ở chỗ cao chờ nước rút, hoặc đi đường vòng dù xa hơn.
Nếu buộc phải đi qua vùng nước nông, hãy đi chậm, đều, tạo sóng nhỏ trước đầu xe, không tăng tốc để "lướt" qua, vì sóng do chính xe mình tạo ra có thể đẩy nước vào khoang máy. Xe phía trước đi được không có nghĩa là xe mình đi được, vì độ cao gầm và vị trí cửa hút gió mỗi xe khác nhau.
Chuyện đỗ xe qua đêm trong mùa mưa cũng cần tính. Xe đỗ trong hẻm trũng hay ở tầng hầm thấp có thể bị ngập khi mưa lớn đêm khuya. Nếu khu mình hay ngập, nên tìm chỗ gửi ở nơi cao hơn trong những ngày dự báo mưa lớn, và kiểm tra hợp đồng bảo hiểm xe có bao gồm thiệt hại do ngập nước hay không.
Giữ nhà, giữ hàng khi nước tràn vào hẻm
Nhiều nhà trong hẻm thấp ở Gò Vấp đã quen với việc nước tràn vào sân hay phòng khách sau mưa lớn. Cách ứng phó phổ biến là nâng nền khi sửa nhà, làm bậc cửa cao hơn, hoặc dùng tấm chắn nước tháo lắp được ở cửa ra vào. Ổ cắm điện ở tầng trệt nên đặt cao, đồ điện và giấy tờ quan trọng để trên kệ cao hoặc tầng trên.
Với hộ kinh doanh, hàng hoá để sát sàn là thứ dễ hỏng nhất. Kê hàng lên pallet, kệ cao vài tấc giúp tránh thiệt hại trong những trận ngập ngắn. Kho chứa hàng nên chọn ở nơi cao, và có kế hoạch dọn hàng lên trên khi có dự báo mưa lớn.
An toàn điện là chuyện quan trọng nhất khi nhà bị ngập. Nếu nước đã vào nhà và chạm tới ổ cắm, thiết bị điện, hãy ngắt cầu dao tổng trước khi lội vào. Không chạm vào thiết bị điện khi tay ướt hay đang đứng trong nước. Sau khi nước rút, kiểm tra kỹ hệ thống điện, để khô hẳn trước khi bật lại; nếu nghi ngờ hư hỏng, gọi thợ điện có chuyên môn.
Giấy tờ quan trọng như sổ hồng, giấy khai sinh, hợp đồng, sổ sách kinh doanh nên cất trong túi hoặc hộp chống nước, đặt ở tầng trên hay kệ cao quanh năm, không chỉ vào mùa mưa. Chụp ảnh lưu bản sao điện tử cũng là cách dự phòng đơn giản. Khi nước bất ngờ vào nhà lúc nửa đêm, không ai còn đủ bình tĩnh để đi tìm từng thứ.
Một việc nhỏ mà cả hẻm làm được là giữ miệng cống sạch. Rác, lá cây, túi ni lông dồn về miệng cống trước cửa nhà là nguyên nhân phổ biến khiến nước rút chậm. Quét dọn miệng cống trước mùa mưa và sau mỗi trận mưa lớn giúp cả xóm.
Chọn nhà, chọn đường đi làm khi tính tới chuyện ngập
Với người sắp thuê hay mua nhà ở Gò Vấp, chuyện ngập nên nằm trong danh sách kiểm tra. Cách dễ nhất là tới xem nhà ngay sau một trận mưa lớn, nhìn vệt nước trên tường, bậc cửa, chân tường gần sàn. Hỏi hàng xóm hoặc chủ quán gần đó: "Mưa lớn ở đây có ngập không, ngập lâu không?" thường được câu trả lời thật hơn lời giới thiệu.
Nhà nằm trên mặt đường cao hơn, đầu hẻm gần trục chính thường ít ngập hơn cuối hẻm sâu, dù không phải lúc nào cũng vậy. Nền nhà cao hơn mặt hẻm là điểm cộng lớn. Còn với người đi làm, biết trước đoạn nào trên đường đi làm hay ngập để có sẵn một lối thay thế cho những chiều mưa lớn là kinh nghiệm đáng giá.
Mùa mưa cũng là lúc nên chuẩn bị sẵn áo mưa tốt, túi chống nước cho điện thoại, giấy tờ, và giữ thói quen theo dõi dự báo thời tiết buổi chiều. Phần lớn những cơn mưa lớn ở Sài Gòn rơi vào buổi chiều và đầu tối, trùng với giờ tan tầm, nên một chút linh hoạt về giờ về nhà có thể giúp tránh được trận ngập lẫn kẹt xe cùng lúc.
Sau cơn ngập: chăm xe, dọn nhà và giữ sức khoẻ
Nước rút rồi vẫn còn việc phải làm. Với xe máy đã lội nước, đặc biệt là lội sâu, nên đưa đi kiểm tra sớm: dầu máy có lẫn nước không, lọc gió có ướt không, hệ thống điện có chập chờn không. Má phanh và xích sau những ngày mưa liên tục cũng mòn nhanh hơn. Một lần bảo dưỡng sau đợt mưa lớn tốn ít hơn nhiều so với để hỏng nặng rồi mới sửa.
Trong nhà, bùn đất và nước bẩn theo nước ngập tràn vào cần được dọn sớm. Rửa sàn, lau chân tường, phơi khô đồ đạc bị ướt, vứt bỏ thực phẩm đã ngâm nước. Đồ gỗ, nệm, thảm ngấm nước nếu không phơi khô kịp dễ bị ẩm mốc, có mùi lâu ngày. Giữ cửa thoáng để nhà mau khô.
Mùa mưa cũng là mùa muỗi. Nước đọng trong chậu cây, lốp xe cũ, đồ vật bỏ ngoài sân, máng xối là nơi muỗi đẻ trứng. Sau mỗi trận mưa, đổ bỏ nước đọng quanh nhà, đậy kín thùng chứa nước. Ngành y tế thường khuyến cáo phòng bệnh sốt xuất huyết vào mùa này; nếu trong nhà có người sốt cao kéo dài, nên đưa đi khám sớm thay vì tự chữa.
Cuối cùng, nếu khu mình bị ngập nặng bất thường, cống bị bể, nắp cống bị mất hay cây đổ chắn đường, hãy báo cho tổ dân phố hoặc chính quyền phường để được xử lý. Một miệng cống không nắp bị nước che là cái bẫy rất nguy hiểm cho người đi đường, nhất là ban đêm.
Câu hỏi thường gặp
Mùa mưa ở Gò Vấp kéo dài từ khi nào đến khi nào?
Giống phần lớn TP Hồ Chí Minh, mùa mưa thường khoảng từ tháng 5 đến tháng 11, mưa lớn hay rơi vào buổi chiều và đầu tối. Những tháng cuối năm còn có triều cường, có thể làm một số khu gần kênh rạch ngập dù mưa không quá lớn.
Khu nào ở Gò Vấp hay ngập?
Thường là những chỗ trũng, nhất là phía bắc và tây bắc gần sông Vàm Thuật và kênh rạch, cùng các hẻm nằm thấp hơn mặt đường chính. Tình hình từng đoạn thay đổi theo các công trình thoát nước, nên cách chính xác nhất là hỏi hàng xóm và người ở gần khu bạn quan tâm.
Xe máy chết máy khi lội nước phải làm sao?
Dắt xe lên chỗ khô, không cố đề nhiều lần. Để xe nghỉ một lúc rồi thử nổ máy. Nếu nghi nước đã vào động cơ hoặc ống xả, nên đưa tới tiệm sửa xe kiểm tra thay vì cố nổ, vì có thể làm hỏng nặng hơn. Không tự tháo phần điện nếu không rành.
Nước tràn vào nhà thì làm gì trước tiên?
Ngắt cầu dao điện tổng trước khi lội vào nhà, đưa đồ điện, giấy tờ, hàng hoá lên cao. Không chạm thiết bị điện khi tay ướt hay đứng trong nước. Sau khi nước rút, để hệ thống điện khô hẳn và kiểm tra kỹ trước khi bật lại, nghi ngờ thì gọi thợ điện.
Ô tô có nên đi qua đoạn đường ngập không?
Tốt nhất là không. Nước vào cửa hút gió có thể gây hỏng động cơ nặng. Nếu buộc phải đi qua vùng nước nông, đi chậm, đều, không tăng tốc. Ngày dự báo mưa lớn, nên đỗ xe ở chỗ cao và kiểm tra bảo hiểm xe có bao gồm thiệt hại do ngập không.
Làm sao biết một căn nhà có hay bị ngập không?
Tới xem ngay sau trận mưa lớn, nhìn vệt nước trên tường, bậc cửa, chân tường. Hỏi hàng xóm, chủ quán gần đó về mức ngập và thời gian nước rút. Nhà có nền cao hơn mặt hẻm, nằm gần đầu hẻm thường ít ngập hơn, dù không phải lúc nào cũng vậy.