Tết ở Gò Vấp: phố vắng dần, người ở lại và nhịp đón năm mới của một vùng đông dân

Tết ở Gò Vấp diễn ra theo hai nhịp ngược nhau: suốt tháng Chạp, các trục Quang Trung, Nguyễn Oanh, Phạm Văn Đồng, Nguyễn Kiệm đông hơn bất cứ lúc nào trong năm vì người mua sắm và người chuẩn bị về quê; rồi từ khoảng hai mươi tám, hai mươi chín tháng Chạp, phố vắng dần, nhiều dãy trọ khoá cửa, và mùng một là những ngày yên ắng hiếm hoi của vùng này. Người ở lại là các gia đình đã an cư, con cháu làng xưa, các xóm của người Bắc di cư, và cả những người tỉnh không về được.

Từ năm 2025, vùng này là sáu phường Gò Vấp, Hạnh Thông, An Nhơn, Thông Tây Hội, An Hội Tây và An Hội Đông, nhưng cách người ta đón Tết không đổi theo tên phường. Bài kể lại một mùa Tết ở đây qua từng chặng, kèm những việc nên lo trước nếu bạn lần đầu ở lại Sài Gòn ăn Tết.

Tháng Chạp: khi cả vùng dồn ra đường

Khoảng giữa tháng Chạp trở đi, nhịp sống ở Gò Vấp tăng tốc rõ rệt. Công ty chạy cho xong đơn hàng cuối năm, cửa hàng nhập thêm hàng, tiệm may, tiệm sửa xe, tiệm làm tóc đông khách đến tối mịt. Chợ Gò Vấp, chợ Hạnh Thông Tây và các chợ nhỏ trong khu dân cư kéo dài giờ buôn bán, hàng bày tràn ra lối đi. Những con đường vốn đã đông như Quang Trung hay Lê Đức Thọ vào giờ tan tầm có lúc nhích từng chút một.

Một hình ảnh quen của tháng Chạp là những thùng hàng gửi về quê: bánh kẹo, quần áo, đồ gia dụng mua ở thành phố đóng thùng, chằng lên xe máy chở ra các điểm nhận hàng hoặc bến xe. Người đi làm xa nhà tranh thủ những buổi tối cuối cùng để mua quà, đi chợ đêm, sửa lại chiếc xe trước chuyến đi dài. Đây cũng là lúc nhiều dãy trọ có người báo trả phòng, vì có người quyết định ra Tết không quay lại.

Với người buôn bán nhỏ, tháng Chạp là mùa làm ăn chính trong năm, nên họ thường thức khuya dậy sớm hơn mọi khi. Nếu bạn cần làm việc gì có hẹn, như sửa nhà, may đồ, làm giấy tờ, nên lo từ đầu tháng Chạp; càng sát Tết, thợ càng kín lịch và nhiều cơ sở nghỉ sớm.

Những ngày người tỉnh về quê: hẻm vắng và chuyện giữ nhà

Gò Vấp có rất đông người từ các tỉnh lên học và làm việc, nên khi họ về quê, khác biệt thấy ngay. Từ khoảng hai mươi lăm tháng Chạp, sinh viên đã thi xong lục tục về nhà; công nhân và nhân viên văn phòng về chậm hơn, nhiều người đi vào hai mươi tám, hai mươi chín. Các con hẻm nhiều trọ dần thưa xe, tiếng nói cười buổi tối ít hẳn, quán cơm bình dân và xe bánh mì đầu hẻm treo bảng nghỉ.

Phố vắng thì chuyện giữ nhà, giữ phòng trở nên quan trọng. Người ở trọ trước khi về nên rút phích các thiết bị điện, khoá van gas, mang theo hoặc gửi đồ có giá trị, chụp lại tình trạng phòng, và báo cho chủ nhà ngày đi, ngày về. Nhà có người đi vắng nhiều ngày nên nhờ hàng xóm để ý giùm, không để thư từ, hàng giao chất ở cửa, và chỉ đăng ảnh đi chơi lên mạng sau khi đã về.

Những năm gần đây, tổ dân phố, công an khu vực ở nhiều nơi thường nhắc người dân khoá cửa cẩn thận, kiểm tra điện trước khi đi xa dịp Tết. Đó là lời nhắc đáng nghe, vì trong những ngày phố vắng, một sự cố nhỏ như chập điện hay một vụ trộm có thể lâu mới bị phát hiện.

Ai ở lại ăn Tết và mỗi nhà đón Tết một kiểu

Người ở lại Gò Vấp ăn Tết đa dạng chẳng kém ngày thường. Các gia đình làng gốc vẫn giữ nếp lau dọn bàn thờ, rước ông bà chiều ba mươi, cúng giao thừa trước sân nhà. Trong các xóm của người Bắc di cư, bánh chưng, giò lụa, dưa hành, thịt đông vẫn hiện diện trên mâm cỗ, có nhà còn tự gói bánh, luộc bánh qua đêm như ngoài quê. Gia đình gốc miền Tây thì quen bánh tét, thịt kho hột vịt, dưa giá, canh khổ qua; người miền Trung có thêm các món dưa, mắm mang hương vị quê nhà.

Nhiều gia đình đã ở Gò Vấp hai, ba chục năm, con cái lớn lên ở đây, nên mâm cỗ Tết trở thành sự pha trộn: nồi thịt kho đặt cạnh đĩa giò, bánh tét bên bánh chưng. Đó là một trong những biểu hiện rõ nhất của việc các lớp dân cư sống lâu bên nhau, học món ăn của nhau.

Cũng có những người ở lại vì không về được: sinh viên ở xa, người làm nghề phải trực Tết như bảo vệ, nhân viên bệnh viện, người chạy xe, người bán hàng mấy ngày đầu năm. Với họ, Tết là vài bữa cơm chung với bạn cùng trọ, cùng chỗ làm. Không ít chủ nhà trọ có thói quen mời người thuê ở lại sang nhà ăn bữa cơm đầu năm, một nét ấm áp của khu dân cư đông người tứ xứ.

Hoa Tết, chợ Tết và những con đường bừng màu

Gò Vấp từng có nghề trồng hoa kiểng nổi tiếng, nên dịp Tết, người lớn tuổi ở đây hay nhắc chuyện ngày xưa cả xóm tất bật chăm vạn thọ, cúc, mai cho kịp bán Tết. Câu chuyện làng hoa được kể riêng ở mục công viên và làng hoa của trang; ở đây chỉ nói về không khí: những ngày cuối năm, hoa kiểng được bày bán ở nhiều khoảng đất trống, vỉa hè rộng và các điểm bán hoa Tết do địa phương bố trí, làm những con đường quen bỗng sặc sỡ.

Chợ Tết trong khu dân cư thường đông nhất vào hai mươi tám đến ba mươi tháng Chạp. Người ta mua thịt, mua lá dong, lá chuối, củ kiệu, dưa món, trái cây bày mâm ngũ quả, bánh mứt. Chiều ba mươi, các sạp bán nốt hàng, người mua tranh thủ những món cuối cùng. Kinh nghiệm của người đi chợ lâu năm là mua đồ khô, đồ để lâu từ sớm, chỉ để rau, hoa tươi, thịt cá đến sát ngày.

Một lưu ý thực tế: những ngày giáp Tết, các khu bán hoa và chợ thường ùn xe, chỗ gửi xe chật. Đi bộ hoặc đi chung một xe, gửi ở bãi có người trông và giữ vé cẩn thận sẽ đỡ mệt hơn so với cố len vào giữa dòng người.

Mùng một đến mùng ba: những ngày yên nhất năm

Sáng mùng một, Gò Vấp yên đến mức người quen sống ở đây cũng thấy lạ: đường Phạm Văn Đồng, Quang Trung thông thoáng, tiếng còi xe gần như vắng bặt, các con hẻm chỉ còn tiếng trẻ con chơi. Nhiều gia đình đi lễ đầu năm ở chùa, đình hoặc nhà thờ gần nhà, rồi đi chúc Tết họ hàng, hàng xóm. Câu chúc Tết đầu hẻm, phong bao lì xì cho trẻ con hàng xóm là những phong tục còn giữ ở hầu hết các khu phố.

Công viên Văn hoá Gia Định và các khoảng xanh trong vùng đông hơn ngày thường vào chiều mùng một, mùng hai, khi các gia đình đưa trẻ con đi chơi, chụp ảnh với áo dài, áo mới. Một số chỗ vui chơi, khu mua sắm mở cửa trở lại từ mùng hai, mùng ba; quán ăn nhỏ thì nghỉ lâu hơn, có quán nghỉ đến hết mùng sáu, mùng mười.

Với người ở lại lần đầu, điều dễ bất ngờ nhất là chuyện ăn uống: quán quen đóng cửa, chợ nghỉ, chỉ còn một số cửa hàng tiện lợi và vài quán mở. Vì vậy nên chuẩn bị sẵn đồ ăn vài ngày, nhất là nếu bạn ở trọ, không có bếp lớn.

Những việc nên chuẩn bị nếu ở lại Gò Vấp dịp Tết

Bảng dưới gom các việc người ở lại hay quên. Giờ mở cửa của từng chợ, cửa hàng, phòng khám mỗi năm một khác, nên hỏi trực tiếp trước khi Tết đến.

Nếu bạn ở trọ một mình, đừng ngại báo cho chủ nhà hoặc người cùng dãy biết mình ở lại. Có người biết mình đang ở đâu là cách đơn giản nhất để an tâm qua mấy ngày phố vắng.

Ra Tết: người quay lại, phố đông trở lại

Từ khoảng mùng năm, mùng sáu, dòng người từ các tỉnh bắt đầu trở lại. Các ngả vào thành phố đông dần, bến xe và sân bay Tân Sơn Nhất tấp nập chiều ngược. Ở Gò Vấp, các dãy trọ có người mới đến xem phòng, cửa hàng dán thông báo tuyển người, chợ mở lại đầy đủ. Chỉ trong vài ngày, nhịp sống quen thuộc trở về như chưa từng vắng.

Ra Tết cũng là mùa nhiều người chuyển chỗ ở, đổi việc. Người mới lên thành phố thường nhờ đồng hương giới thiệu phòng trọ, chỗ làm; người đã quen thì cân nhắc chuyển gần chỗ làm hơn. Những chuyện về chọn chỗ ở, thuê trọ, giấy tờ tạm trú được viết ở mục nhà ở và mục thủ tục của trang.

Với người Gò Vấp lâu năm, mỗi mùa Tết là dịp thấy rõ vùng mình sống được tạo nên bởi bao nhiêu con người từ khắp nơi. Phố vắng mấy ngày để rồi đông trở lại, và chính sự trở lại ấy là nhịp thở của một vùng đất luôn đón người mới.

Rằm tháng Giêng: khép lại mùa Tết

Với nhiều gia đình ở Gò Vấp, Tết chưa thật sự hết khi người tỉnh đã quay lại làm việc. Rằm tháng Giêng là một dịp lớn: nhà nhà sắm mâm cúng, đi chùa, đi lễ đình, các con hẻm lại thơm mùi nhang và mùi xôi chè. Những gia đình buôn bán thường cúng khai trương đầu năm từ trước đó, chọn ngày theo thói quen riêng của từng nhà.

Sau rằm, các buổi tất niên muộn, tân niên của công ty, của hội đồng hương, của nhóm bạn cùng trọ diễn ra rải rác. Quán ăn, nhà hàng đông trở lại, đường phố về đúng nhịp quen. Đến lúc này, hoa Tết trước hiên đã tàn, bao lì xì đã cất, và một năm làm ăn mới của vùng đất đông dân lại bắt đầu.

Với người mới đến, rằm tháng Giêng là dịp tốt để thấy phần nếp xưa của vùng: các con hẻm thơm mùi nhang, người lớn tuổi đi lễ đông đủ, mâm cúng bày trước cửa nhà. Nếu ở gần đình, chùa, nên chú ý chỗ để xe và giữ trật tự trong ngày này.

Câu hỏi thường gặp

Ở lại Gò Vấp ăn Tết có buồn không?

Mấy ngày đầu năm phố vắng, nhiều quán nghỉ nên có người thấy buồn. Nhưng các gia đình ở lại vẫn đón Tết đầy đủ, công viên đông vui, đi lễ đầu năm, đi chơi rất dễ vì đường thông thoáng. Người ở trọ nên rủ bạn bè ở lại cùng nấu ăn, và báo chủ nhà để có người hỏi han.

Chợ ở Gò Vấp nghỉ Tết đến khi nào?

Mỗi chợ, mỗi tiểu thương nghỉ một kiểu. Phần lớn sạp nghỉ từ chiều ba mươi và mở lại dần sau vài ngày, có người bán lại sớm hơn. Cách chắc nhất là hỏi người bán quen ở chợ gần nhà trong tuần cuối tháng Chạp về ngày họ nghỉ và ngày mở lại.

Tết ở Gò Vấp có nơi nào bán hoa Tết không?

Dịp cuối năm, hoa kiểng được bày bán ở nhiều khoảng đất trống, vỉa hè rộng và các điểm bán hoa Tết do địa phương bố trí. Vị trí có thể thay đổi theo từng năm, nên để ý thông báo của phường hoặc hỏi người dân xung quanh khi gần Tết.

Đi sân bay Tân Sơn Nhất từ Gò Vấp dịp Tết cần lưu ý gì?

Những ngày cao điểm trước và sau Tết, các tuyến quanh sân bay rất đông. Nên xuất phát sớm hơn ngày thường khá nhiều, theo dõi tình hình giao thông trước khi đi, và nếu có thể thì đi vào giờ thấp điểm. Đường đi cụ thể có ở mục đường phố và giao thông của trang.

Người thuê trọ về quê ăn Tết có phải báo chủ nhà không?

Không có quy định bắt buộc chung cho mọi trường hợp, nhưng nên báo để chủ nhà biết mà để ý phòng, tránh hiểu nhầm. Trước khi đi, rút phích điện, khoá gas, mang theo đồ có giá trị và chụp ảnh tình trạng phòng để đối chiếu khi về.

Mùng một Tết ở Gò Vấp có quán ăn nào mở không?

Một số cửa hàng tiện lợi và vài quán ăn vẫn mở, nhưng số lượng ít hơn nhiều so với ngày thường và mỗi năm mỗi khác. Người ở lại nên chuẩn bị sẵn đồ ăn cho mấy ngày đầu năm, nhất là nếu ở trọ không có bếp, rồi tìm quán mở từ mùng hai, mùng ba.