Người cao tuổi ở Gò Vấp: một ngày của ông bà giữa vùng dân cư đông đúc

Người cao tuổi ở Gò Vấp có một nhịp sống riêng giữa vùng dân cư đông đúc: dậy sớm tập thể dục ở công viên, sân trường hay ngay đầu hẻm, đi chợ, đưa đón cháu đi học, buổi chiều sinh hoạt ở đình, chùa, nhà thờ, câu lạc bộ, và giữ cho gia đình nhiều thế hệ gắn với nhau. Họ cũng là những người nhớ nhiều nhất về Gò Vấp ngày xưa, khi vùng này còn vườn ruộng và làng hoa.

Bài kể lại một ngày của ông bà ở đây, những nơi họ thường đến, những khó khăn khi sống trong một khu phố đông xe, và những điều con cháu, hàng xóm có thể làm để người già sống an toàn, vui vẻ hơn. Bài không bàn chuyên môn y khoa; chuyện khám chữa bệnh cụ thể nên hỏi bác sĩ.

Ông bà Gò Vấp là ai

Người cao tuổi ở Gò Vấp hôm nay có nhiều nguồn gốc. Có các cụ là con cháu làng xưa, sinh ra và lớn lên khi vùng này còn là làng vườn của Gia Định. Có các cụ thuộc thế hệ di cư từ miền Bắc vào năm 1954, khi ấy còn là trẻ nhỏ theo cha mẹ vào Nam. Có những người từ các tỉnh lên thành phố lập nghiệp sau năm 1975, đến nay đã ở đây ba, bốn chục năm. Và có những ông bà từ quê lên ở cùng con cái để trông cháu.

Mỗi nhóm mang theo nếp sống riêng: giọng nói, món ăn, thói quen sinh hoạt, cách giữ gìn lễ nghĩa trong nhà. Nhưng điểm chung là vai trò của họ trong gia đình: người giữ nếp nhà, người trông cháu, người nhắc ngày giỗ, người kết nối họ hàng. Trong nhiều gia đình nhiều thế hệ ở Gò Vấp, ông bà là chỗ dựa để cha mẹ trẻ yên tâm đi làm.

Cũng có không ít người già sống một mình hoặc hai ông bà với nhau khi con cái ở xa, đi làm ăn nơi khác hay định cư nước ngoài. Với họ, hàng xóm và các hội nhóm ở phường càng trở nên quan trọng.

Hàng xóm để ý thấy cửa nhà ông bà không mở như mọi ngày, hỏi han khi trời mưa bão, mua giùm ít đồ khi ông bà ốm: những việc nhỏ ấy trong một con hẻm Gò Vấp nhiều khi có giá trị hơn mọi dịch vụ. Tổ dân phố và hội người cao tuổi thường nắm danh sách các cụ sống một mình để thăm hỏi vào dịp lễ, Tết.

Sáng sớm: công viên, đầu hẻm và bài tập dưỡng sinh

Trời còn mờ sáng, các khoảng xanh ở Gò Vấp đã đông người cao tuổi. Công viên Văn hoá Gia Định ở phía giáp sân bay, công viên Làng hoa và những khoảng sân trống trong khu dân cư là nơi các nhóm tập dưỡng sinh, thái cực quyền, đi bộ, múa quạt, tập với dụng cụ thể dục ngoài trời. Những nhóm tập thường đã quen nhau nhiều năm, ai vắng vài buổi là cả nhóm hỏi thăm.

Ở những con hẻm xa công viên, ông bà tập ngay đầu hẻm hoặc trên sân thượng nhà mình: vài động tác vươn vai, đi bộ quanh xóm, rồi ghé chợ mua đồ ăn sáng cho cả nhà. Thói quen tập sớm vừa để giữ sức khoẻ, vừa tránh nắng gắt và khói bụi khi xe cộ đông lên.

Đi tập sáng sớm cũng có những lưu ý: trời còn tối nên mặc áo sáng màu, đi trên vỉa hè, cẩn thận khi qua đường vì xe chạy nhanh lúc đường vắng; mang theo nước và điện thoại; ai có bệnh tim mạch, huyết áp nên hỏi bác sĩ về mức độ tập phù hợp.

Đưa đón cháu: giờ tan trường của ông bà

Một hình ảnh rất quen ở Gò Vấp là ông bà chở cháu đi học buổi sáng và đứng chờ trước cổng trường lúc tan học. Ở nhiều gia đình, cha mẹ đi làm từ sớm đến tối, việc đưa đón, cho cháu ăn, trông cháu học bài là của ông bà. Giờ tan trường, trước các trường tiểu học, mầm non, hàng dài xe máy của ông bà, cha mẹ dừng chờ khiến đường quanh trường thường ùn ứ.

Việc trông cháu đem lại niềm vui nhưng cũng nhiều vất vả: chở cháu đi qua những đoạn đường đông xe, đứng chờ dưới nắng, trông những đứa trẻ hiếu động trong một không gian nhà chật. Nhiều ông bà ngoài bảy mươi vẫn tự lái xe máy chở cháu, điều mà con cái nên cân nhắc khi sức khoẻ và phản xạ của người già đã giảm.

Các gia đình có thể chia sẻ bớt gánh nặng bằng cách sắp xếp lại giờ làm, nhờ dịch vụ đưa đón hoặc cho trẻ lớn đi xe buýt trường, và luôn hỏi ý ông bà xem họ có còn khoẻ để đảm đương không. Chuyện trường học, tuyển sinh được viết ở mục trường học và tiện ích của trang.

Buổi chiều: đình, chùa, nhà thờ và hội người cao tuổi

Buổi chiều là lúc nhiều người cao tuổi tham gia sinh hoạt cộng đồng. Ở các đình làng, các cụ trong ban quý tế lo việc nhang khói, chuẩn bị cho lễ cúng đình hằng năm, gìn giữ ngôi đình của làng. Ở các chùa, nhiều cụ bà đi lễ, tụng kinh, giúp việc chùa. Ở các xóm đạo, người già tham gia các hội đoàn của giáo xứ, đi lễ hằng ngày. Những nơi này cho người già một chỗ đến, một nhóm bạn và cảm giác vẫn có ích.

Hội người cao tuổi ở mỗi phường, khu phố tổ chức sinh hoạt định kỳ, thăm hỏi hội viên ốm đau, mừng thọ, tổ chức các câu lạc bộ văn nghệ, dưỡng sinh, cờ tướng, đờn ca tài tử. Đây là nơi người già mới chuyển đến có thể làm quen, nhất là những ông bà từ quê lên ở cùng con cái, chưa quen ai trong khu phố.

Ngoài ra còn những sinh hoạt rất đời: ngồi trước hiên nhà trò chuyện với hàng xóm, đánh cờ ở quán nước đầu hẻm, chăm mấy chậu kiểng. Nghề chơi kiểng của Gò Vấp xưa vẫn còn trong những khoảng sân nhỏ của các cụ.

Những nơi người cao tuổi thường cần đến

Bảng dưới gom những loại nơi chốn người già và gia đình hay tìm. Tên và địa chỉ cụ thể nên hỏi ở phường hoặc hàng xóm, vì có thể thay đổi sau khi sắp xếp đơn vị hành chính.

Gia đình nên để một tờ giấy ghi số điện thoại người thân, bệnh nền và thuốc đang dùng ở chỗ dễ thấy trong nhà và trong ví của ông bà, phòng khi có sự cố mà người già không tự nói được.

An toàn cho người già trong một vùng đông xe

Đi đường. Gò Vấp đông xe, nhiều nút giao phức tạp. Người già đi bộ nên qua đường ở chỗ có đèn, đi cùng người khác khi có thể. Ông bà còn lái xe máy nên tránh giờ cao điểm, trời mưa và buổi tối, con cháu nên để ý dấu hiệu phản xạ chậm đi.

Ngã trong nhà. Nhà ống nhiều cầu thang, nhà vệ sinh trơn là nơi người già dễ ngã. Lắp tay vịn, thảm chống trơn, đèn ngủ ở lối đi; xếp phòng ngủ của ông bà ở tầng dưới nếu được.

Lừa đảo qua điện thoại. Người già là đối tượng dễ bị lừa qua các cuộc gọi giả danh cơ quan nhà nước, ngân hàng, con cháu gặp nạn cần chuyển tiền gấp. Dặn ông bà không chuyển tiền, không đọc mã xác nhận cho ai, gọi lại cho con cháu để kiểm tra.

Nắng nóng và ngập nước. Mùa khô nắng gắt, mùa mưa đường ngập; người già nên tránh ra đường giữa trưa, uống đủ nước, không lội qua chỗ ngập sâu vì có thể có hố ga, dây điện.

Sống một mình. Với ông bà sống một mình, nhờ hàng xóm ghé qua hằng ngày, gọi điện đều đặn, để chìa khoá dự phòng ở người tin cậy là cách đơn giản để có người phát hiện sớm khi có chuyện.

Người giữ ký ức của vùng đất

Ông bà ở Gò Vấp là những người nhớ nhiều nhất về vùng đất này: con kênh nào ngày xưa bơi được, khu nào từng là ruộng, làng hoa trồng những loại hoa gì cho Tết, ngôi đình làng tổ chức lễ cúng ra sao, những năm đầu người di cư dựng nhà dựng xóm thế nào. Những câu chuyện ấy không có trong sách, chỉ còn trong trí nhớ của họ.

Con cháu có thể dành thời gian ngồi nghe ông bà kể chuyện, ghi âm, ghi chép lại, sưu tầm ảnh cũ trong nhà. Đó vừa là cách giữ ký ức gia đình, vừa là cách để người già thấy mình vẫn có vai trò. Nhiều người trẻ đã bắt đầu làm điều này và chia sẻ lại, góp phần giữ lại câu chuyện của vùng đất từng là làng vườn ven đô.

Khi các phường mới năm 2025 mang lại tên làng xưa như Hạnh Thông, An Nhơn, Thông Tây Hội, An Hội, nhiều cụ cảm thấy như những cái tên quen thuộc của tuổi thơ mình được gọi lại. Lắng nghe họ kể về những cái tên ấy là cách tốt để thế hệ sau hiểu nơi mình đang sống.

Một cách làm đơn giản là cùng ông bà đi lại những con đường cũ, ghé ngôi đình làng, khu chợ quen, hỏi chỗ này ngày trước là gì. Đi chậm, hỏi nhiều, ghi lại tên người, tên đất mà ông bà nhắc tới. Có những gia đình đã làm thành cuốn sổ nhỏ hay một tập ảnh có chú thích, để con cháu đời sau còn biết ông bà mình từng sống ở Gò Vấp như thế nào. Dù không thành sách, những ghi chép như vậy vẫn là một phần lịch sử của khu phố, đáng được gìn giữ cẩn thận.

Câu hỏi thường gặp

Người cao tuổi ở Gò Vấp thường tập thể dục ở đâu?

Các nơi quen thuộc là Công viên Văn hoá Gia Định, công viên Làng hoa, các sân tập trong khu dân cư, sân trường mở cửa buổi sáng, hoặc ngay đầu hẻm, sân thượng nhà. Nhiều phường có câu lạc bộ dưỡng sinh; hỏi hội người cao tuổi hoặc tổ dân phố để biết lịch tập.

Làm sao để ông bà mới từ quê lên Gò Vấp có bạn bè?

Có thể giới thiệu ông bà với hội người cao tuổi của phường, khu phố, các câu lạc bộ dưỡng sinh, văn nghệ, hoặc nơi sinh hoạt tín ngưỡng hợp với nếp nhà. Đưa ông bà đi tập thể dục buổi sáng ở công viên gần nhà cũng là cách làm quen nhanh.

Người già ở Gò Vấp khám bệnh bảo hiểm ở đâu?

Tùy nơi đăng ký khám chữa bệnh ban đầu ghi trên thẻ bảo hiểm y tế, có thể là trạm y tế phường, phòng khám hay bệnh viện. Nên kiểm tra thông tin trên thẻ hoặc ứng dụng bảo hiểm xã hội, mang theo thẻ và sổ khám khi đi. Trường hợp cấp cứu gọi 115.

Làm sao phòng lừa đảo qua điện thoại cho người già?

Dặn ông bà không chuyển tiền, không đọc mã xác nhận, không cung cấp số tài khoản cho người gọi đến, kể cả khi người đó xưng là cơ quan nhà nước hay con cháu gặp nạn. Thống nhất một câu hỏi riêng trong gia đình để kiểm tra, và luôn gọi lại cho con cháu trước khi làm gì.

Người cao tuổi có được hưởng chế độ gì không?

Tùy độ tuổi, hoàn cảnh và quy định hiện hành, người cao tuổi có thể được hưởng một số chính sách như trợ cấp xã hội, bảo hiểm y tế, mừng thọ. Điều kiện và thủ tục nên hỏi trực tiếp Uỷ ban nhân dân phường nơi cư trú hoặc tra trên cổng dịch vụ công.

Có nên để ông bà lớn tuổi tự lái xe máy đưa đón cháu không?

Điều này tùy sức khoẻ, thị lực và phản xạ của từng người. Gò Vấp đông xe, nhiều nút giao phức tạp, nên gia đình cần cân nhắc kỹ, hạn chế cho ông bà lái xe giờ cao điểm, trời mưa, buổi tối, và tìm cách chia sẻ việc đưa đón khi thấy ông bà đã yếu.