Phần đông người dân Gò Vấp sống bằng lao động hằng ngày: tiểu thương ở chợ và hàng rong, thợ sửa xe, thợ may, thợ điện nước trong hẻm, tài xế xe công nghệ và người giao hàng, công nhân đi làm ở các khu sản xuất lân cận, nhân viên văn phòng, nhân viên bán hàng. Vùng này ít nhà máy lớn, nên nhịp mưu sinh chủ yếu xoay quanh dịch vụ cho chính khu dân cư đông đúc và việc đi làm ở các nơi khác trong thành phố.
Bài này không nêu mức lương hay thu nhập cụ thể, vì mỗi nghề, mỗi người một khác và thay đổi theo thời gian. Mục đích là kể lại một ngày làm việc của từng nhóm lao động, những khó khăn thường gặp và những cách tự bảo vệ mình mà người lao động ở đây đã học được qua kinh nghiệm.
Bức tranh chung: một vùng sống bằng dịch vụ
Khác với các khu công nghiệp ở ven thành phố, Gò Vấp là vùng dân cư dày đặc. Ở đây có hàng chục nghìn hộ gia đình, mỗi hộ cần ăn uống, sửa xe, sửa nhà, cắt tóc, may đồ, giặt giũ, mua sắm. Chính nhu cầu ấy nuôi sống một mạng lưới dày đặc các tiệm nhỏ, sạp chợ, xe đẩy, xưởng nhỏ trong hẻm, phần lớn là hộ gia đình tự làm hoặc thuê thêm vài người.
Song song là dòng người đi làm ra khỏi vùng mỗi sáng: sang các khu sản xuất phía Quận 12 cũ, lên trung tâm thành phố, sang Tân Bình, Bình Thạnh, Phú Nhuận. Chiều tối, dòng người ấy quay về, ghé chợ, ghé quán, rồi vào các con hẻm. Vì vậy, nhịp sống lao động ở Gò Vấp có hai chiều rõ rệt: người làm tại chỗ phục vụ khu dân cư, và người ở đây nhưng làm việc ở nơi khác.
Muốn biết các cơ sở kinh doanh đang hoạt động trên địa bàn sáu phường, bạn có thể tra trong danh bạ doanh nghiệp của trang, nơi các công ty được chia theo ngành nghề.
Tiểu thương và hàng rong: dậy trước cả khu phố
Tiểu thương ở chợ Gò Vấp trên đường Nguyễn Văn Nghi, chợ Hạnh Thông Tây trên đường Quang Trung và các chợ nhỏ trong khu dân cư thường bắt đầu ngày làm việc khi trời còn tối. Người bán rau, thịt, cá đi lấy hàng từ các chợ đầu mối từ nửa đêm, về bày sạp trước khi khách đến. Họ bán đến trưa, nghỉ một chút rồi chuẩn bị cho buổi chiều hoặc cho phiên chợ hôm sau.
Hàng rong là một phần quen thuộc của nhịp sống hẻm: xe bánh mì, xe xôi buổi sáng, gánh chè, xe trái cây buổi chiều, xe đẩy bán đồ ăn vặt buổi tối. Nhiều người bán rong là người từ các tỉnh lên, ở trọ, đi bán theo những tuyến quen. Họ thuộc từng con hẻm, biết nhà nào hay mua món gì, và trở thành một phần của đời sống khu phố.
Khó khăn lớn của nhóm này là thu nhập phụ thuộc vào thời tiết, sức khoẻ và lượng khách. Một trận mưa lớn hay vài ngày ốm là mất thu nhập. Chỗ buôn bán trên vỉa hè cũng không ổn định, phải tuân theo quy định quản lý lòng lề đường của địa phương. Nhiều tiểu thương đã chuyển sang bán thêm qua điện thoại, mạng xã hội, giao hàng tận nhà để giữ khách.
Thợ trong hẻm: những xưởng nhỏ giữ cho khu phố vận hành
Đi vào các con hẻm ở Gò Vấp, bạn sẽ gặp đủ loại thợ: tiệm sửa xe máy với vài chiếc xe dựng trước cửa, tiệm may sửa quần áo, xưởng mộc nhỏ, tiệm nhôm kính, thợ điện nước, thợ sửa đồ điện tử, tiệm khoá. Nhiều xưởng là nhà ở kiêm nơi làm việc: tầng trệt làm xưởng, tầng trên là chỗ ở của gia đình. Có nghề đã truyền qua hai thế hệ trong cùng một căn nhà.
Những người thợ này là chỗ dựa của cả khu phố. Xe hư giữa đường thì đẩy vào tiệm quen đầu hẻm, mất điện, hỏng ống nước thì gọi thợ quen trong xóm. Quan hệ giữa thợ và khách ở đây phần lớn dựa trên lòng tin và sự quen biết lâu năm. Với người mới đến, cách tốt nhất để tìm thợ đáng tin là hỏi hàng xóm đã dùng.
Thách thức với xưởng nhỏ trong hẻm là chuyện tiếng ồn, mặt bằng chật, an toàn phòng cháy, nhất là các nghề dùng máy hàn, sơn, gỗ. Người làm nghề cần tuân thủ quy định về phòng cháy chữa cháy và giữ hoà khí với hàng xóm, chẳng hạn hạn chế làm việc ồn vào giờ nghỉ trưa và buổi tối.
Tài xế công nghệ và người giao hàng: nhịp theo từng cuốc xe
Từ khi các ứng dụng gọi xe, giao đồ ăn, giao hàng phổ biến, tài xế công nghệ trở thành một lực lượng lao động rất đông ở Gò Vấp. Nhiều người chọn sống ở đây vì gần trung tâm, gần sân bay Tân Sơn Nhất, đi đâu cũng thuận. Giờ trưa và giờ tối, đầu các con hẻm, góc các ngã tư lớn thường có những nhóm tài xế dừng chờ đơn, tranh thủ uống ly nước, sạc điện thoại.
Nhịp làm việc của họ đi theo nhu cầu của thành phố: sáng sớm chở người đi làm, đi sân bay; trưa giao đồ ăn cho văn phòng; tối giao đồ ăn cho khu dân cư; cuối tuần đông đơn hàng mua sắm. Họ chạy dưới nắng gắt, mưa to, len qua những nút giao hay kẹt như Ngã Sáu Gò Vấp, đường quanh sân bay. Sức khoẻ, an toàn giao thông và chiếc xe là vốn liếng chính.
Nhiều tài xế làm nghề này như việc chính, nhiều người khác chạy thêm sau giờ làm hoặc trong thời gian chờ việc. Điều họ hay chia sẻ với nhau là giữ sức, không chạy quá khuya liên tục, kiểm tra xe định kỳ, cẩn thận với các đơn hàng có dấu hiệu bất thường như yêu cầu ứng tiền trước số lớn.
Công nhân và người làm văn phòng: ở Gò Vấp, làm nơi khác
Một phần lớn người ở trọ tại Gò Vấp là công nhân và nhân viên đi làm ở các khu khác. Công nhân làm ở các xưởng, khu sản xuất phía bắc và tây bắc thành phố thường chọn trọ ở các phường phía bắc vùng này cho gần đường đi làm. Nhân viên văn phòng làm ở trung tâm, Tân Bình, Phú Nhuận thì chọn các khu gần trục Nguyễn Kiệm, Phan Văn Trị, Nguyễn Văn Lượng hay Phạm Văn Đồng.
Nhịp sống của họ gắn chặt với giờ làm: sáng sớm ra đường, tối mịt mới về, ăn tối ở quán cơm gần trọ hoặc nấu vội trong phòng. Làm ca thì giờ giấc đảo lộn, ngủ ngày làm đêm. Cuối tuần là lúc họ mới thật sự có mặt ở khu phố: đi chợ, giặt giũ, gặp bạn bè đồng hương, gọi điện về quê.
Với nhóm này, khoảng cách từ chỗ ở đến chỗ làm và mức độ kẹt xe trên đường đi là yếu tố quyết định chất lượng cuộc sống. Nhiều người thử đi quãng đường đi làm vào đúng giờ cao điểm trước khi quyết định thuê phòng. Kinh nghiệm chọn chỗ ở được viết ở mục nhà ở và thuê trọ của trang.
Một điều nhiều người đi làm xa chia sẻ là nên giữ nếp sinh hoạt đều đặn dù giờ làm thất thường: ăn đúng bữa, ngủ đủ giấc, dành thời gian cuối tuần cho việc riêng và gặp gỡ bạn bè. Sống ở một vùng đông người mà chỉ đi làm rồi về phòng thì rất dễ thấy cô đơn; ghé quán quen, chào hỏi hàng xóm cũng là cách giữ tinh thần.
Những rủi ro thường gặp và cách tự bảo vệ
Không có hợp đồng, không có bảo hiểm. Nhiều người làm tự do hoặc làm cho hộ kinh doanh nhỏ không có hợp đồng lao động. Người lao động tự do có thể tìm hiểu bảo hiểm xã hội tự nguyện và bảo hiểm y tế hộ gia đình để có chỗ dựa khi ốm đau, về già; thông tin cụ thể nên hỏi cơ quan bảo hiểm xã hội hoặc phường.
Tai nạn giao thông và sức khoẻ. Người làm việc ngoài đường cả ngày đối mặt với nắng nóng, mưa, khói bụi và nguy cơ tai nạn. Đội mũ bảo hiểm đạt chuẩn, mang áo mưa, uống đủ nước, nghỉ khi mệt là những việc nhỏ nhưng thiết thực.
Lừa đảo việc làm. Những lời mời việc nhẹ lương cao, đòi đóng phí, đặt cọc, giữ giấy tờ tùy thân là dấu hiệu lừa đảo quen thuộc. Không giao bản gốc căn cước, không chuyển tiền để nhận việc.
Vay nóng, tín dụng đen. Khi kẹt tiền, nhiều người dễ rơi vào các khoản vay lãi rất cao không giấy tờ rõ ràng. Nên tìm đến người thân, các kênh vay hợp pháp, hoặc hỏi các tổ chức đoàn thể ở phường về hỗ trợ trước khi nhận những khoản vay như vậy.
Mất việc đột ngột. Người có hợp đồng lao động và đóng bảo hiểm thất nghiệp cần biết quyền của mình khi mất việc; các trung tâm dịch vụ việc làm của thành phố hướng dẫn thủ tục và giới thiệu việc mới.
Tình người trong nhịp mưu sinh
Giữa nhịp làm việc vất vả, điều giữ chân nhiều người lao động ở Gò Vấp là tình người. Các nhóm đồng hương giúp nhau tìm phòng, tìm việc; khi có người ốm, người gặp nạn, anh em góp tiền thăm hỏi. Tài xế cùng nhóm nhắn nhau đoạn đường đang ngập, chỗ đang kẹt. Tiểu thương cùng chợ trông sạp giùm nhau khi có việc gấp.
Những bếp ăn từ thiện, những tủ bánh mì miễn phí, những điểm phát nước uống cho người lao động xuất hiện vào những lúc khó khăn ở nhiều nơi trong thành phố, và Gò Vấp cũng có những người âm thầm làm việc ấy. Hàng xóm biết ai đang khó thì để dành phần, giới thiệu việc.
Người lao động có thể đến từ bất cứ đâu, nhưng khi đã gắn bó với khu phố, họ trở thành người Gò Vấp theo cách riêng của mình: góp sức làm cho vùng đất này vận hành mỗi ngày.
Nếu bạn là người mới lên thành phố tìm việc, hãy bắt đầu bằng việc tìm hiểu kỹ chỗ làm, hỏi người đi trước và giữ liên lạc với gia đình. Đừng ngại hỏi han hàng xóm, chủ trọ, những người bán hàng quanh khu: phần đông họ cũng từng là người mới đến, và hiểu cảm giác lạ lẫm những ngày đầu ở một vùng đất đông người như Gò Vấp. Chính những lời chỉ dẫn nhỏ ấy nhiều khi giúp người mới tránh được những rủi ro mà sách vở không nói tới.
Câu hỏi thường gặp
Ở Gò Vấp có nhiều việc làm không?
Vùng này có nhiều việc trong lĩnh vực dịch vụ, bán hàng, ăn uống, sửa chữa, giao hàng do dân cư đông. Nhiều người ở Gò Vấp nhưng làm việc ở các khu khác của thành phố. Muốn tìm việc ổn định, có thể tham khảo trung tâm dịch vụ việc làm của thành phố và các kênh tuyển dụng chính thống.
Người lao động tự do ở Gò Vấp có tham gia bảo hiểm được không?
Người lao động tự do có thể tìm hiểu bảo hiểm xã hội tự nguyện và bảo hiểm y tế theo hộ gia đình. Mức đóng, quyền lợi và thủ tục thay đổi theo quy định hiện hành, nên hỏi trực tiếp cơ quan bảo hiểm xã hội, đại lý thu chính thức hoặc cán bộ phường để được hướng dẫn đúng.
Làm thợ, mở xưởng nhỏ trong hẻm cần lưu ý gì?
Cần tìm hiểu đăng ký hộ kinh doanh, yêu cầu phòng cháy chữa cháy, quy định về tiếng ồn và môi trường. Giữ quan hệ tốt với hàng xóm bằng cách hạn chế làm ồn vào giờ nghỉ. Thông tin về đăng ký kinh doanh có ở mục kinh doanh và doanh nghiệp của trang.
Tài xế công nghệ nên chọn ở khu nào của Gò Vấp?
Không có khu nào tốt nhất cho mọi người. Nhiều tài xế chọn chỗ gần các trục lớn để ra đường nhanh, có chỗ để xe an toàn, sạc xe điện thuận tiện. Nên xem kỹ con hẻm có ngập khi mưa không, chủ nhà có cho để xe muộn không trước khi thuê.
Gặp lời mời việc làm đáng ngờ thì nên làm gì?
Không đóng tiền, không đặt cọc, không giao giấy tờ gốc. Tìm hiểu thông tin công ty qua kênh chính thức, hỏi người quen đã làm ở đó. Nếu nghi ngờ lừa đảo, nên báo cho công an phường nơi mình ở để được hướng dẫn và cảnh báo người khác.
Có thể tra các công ty đang hoạt động ở Gò Vấp ở đâu?
Trang có danh bạ doanh nghiệp trên địa bàn sáu phường mới của vùng Gò Vấp, chia theo ngành nghề, lấy từ dữ liệu đăng ký doanh nghiệp. Bạn tra trong danh bạ của trang để tham khảo, sau đó tự liên hệ và kiểm tra thông tin trước khi nộp hồ sơ hay giao dịch.