Năm giờ sáng ở Gò Vấp, trong khi hẻm còn im, các khoảng xanh hiếm hoi của vùng đã có người: nhóm các bà tập dưỡng sinh, vài người chạy bộ, mấy ông đánh cầu lông trên vạch sơn kẻ tạm. Với một vùng nhà phố chật, nhà nào cũng sát nhà nào, tập thể dục ngoài trời không chỉ để khoẻ mà còn là dịp ra khỏi bốn bức tường, gặp người quen trước khi bắt đầu một ngày đông đúc.
Bài này dành cho người sống ở sáu phường của vùng Gò Vấp muốn bắt đầu hoặc giữ thói quen vận động ngoài trời: các kiểu chỗ tập có trong vùng, nhóm tập thường gặp, chọn giờ nào để tránh nắng và bụi, và mấy điều cần để ý với người lớn tuổi, người có bệnh nền. Bài không thay lời khuyên của bác sĩ; ai có bệnh tim mạch, huyết áp, xương khớp nên hỏi thầy thuốc trước khi tập nặng.
Người Gò Vấp tập ở đâu
Vùng Gò Vấp không có nhiều đất trống, nên chỗ tập phân tán thành nhiều loại nhỏ. Lớn nhất là hai công viên: Công viên Văn hoá Gia Định ở phía nam, sát sân bay, có lối đi dài dưới tán cây, và Công viên Làng hoa trên đường Nguyễn Văn Lượng. Ở hai nơi này, buổi sáng sớm và chiều tối là giờ đông người tập nhất.
Loại thứ hai là sân nhà văn hoá khu phố, sân trước chung cư, khoảng đất trống trong các khu dân cư mới. Những chỗ này nhỏ, nhưng gần nhà, đủ cho một nhóm dưỡng sinh hay một nhóm nhảy nhẹ buổi tối. Loại thứ ba là vỉa hè rộng và dải cây xanh dọc một số trục đường lớn, nơi người ta đi bộ nhanh vào lúc sáng sớm khi xe còn thưa.
Ngoài ra là các phòng tập, sân cầu lông, sân bóng đá mini, hồ bơi có thu phí, rải rác trên các trục như Quang Trung, Phan Văn Trị, Nguyễn Oanh, Lê Đức Thọ và trong các hẻm lớn. Bài này tập trung vào chỗ tập ngoài trời miễn phí, nơi phần đông người dân, nhất là người lớn tuổi, vẫn tập mỗi ngày.
Cũng có không ít người tập ngay trên sân thượng nhà mình: vài động tác giãn cơ, đạp xe tại chỗ, nhảy dây. Không gian hẹp, nhưng không phải chạy xe đi đâu, và tránh được bụi đường giờ cao điểm.
Chọn chỗ tập nào thì cũng nên tính quãng đường đi tới. Một công viên đẹp mà phải chạy xe hai mươi phút qua Ngã Sáu Gò Vấp hay đoạn kẹt trên Quang Trung thì sau vài tuần người ta dễ bỏ. Chỗ tập tốt nhất thường là chỗ gần nhất mà mình chịu ra đều đặn, dù nó chỉ là một khoảng sân nhỏ đầu khu phố. Thói quen bền hơn nhiều khi không phải vượt qua một trở ngại nào trước lúc bắt đầu tập.
Những nhóm tập quen thuộc buổi sáng và buổi tối
Nhóm dưỡng sinh, thái cực. Phần đông là người lớn tuổi, tập động tác chậm, thở đều, thường có một người dẫn. Nhóm hay giữ giờ cố định, tập cùng một chỗ nhiều năm. Người mới muốn tham gia chỉ cần đến sớm, hỏi người dẫn, đứng ở hàng sau làm theo.
Nhóm aerobic, nhảy theo nhạc. Thường tập chiều tối, có loa nhạc, đông phụ nữ trung niên. Vui và dễ theo, nhưng nên để ý âm lượng nếu chỗ tập sát nhà dân, vì đây là chuyện dễ gây va chạm với hàng xóm.
Người chạy bộ, đi bộ nhanh. Tập một mình hoặc từng cặp, đeo tai nghe, chạy vòng quanh lối đi công viên hoặc dọc vỉa hè các trục lớn lúc sáng sớm. Ở công viên, nên chạy theo chiều đông người đang chạy để tránh va chạm.
Cầu lông, đá cầu. Các ông, các chú hay căng lưới tạm trên khoảng sân rộng, vạch sân bằng sơn hoặc phấn. Đá cầu là môn rẻ, vui, chơi theo vòng tròn, người lạ xin vào đá chung thường được nhận.
Dụng cụ tập ngoài trời. Nhiều công viên, khu dân cư ở thành phố có lắp các dụng cụ tập đơn giản như xà, máy đi bộ trên không, vòng xoay eo. Trước khi dùng nên kiểm tra máy còn chắc không, và tập vừa sức, đừng đu xà quá mạnh khi chưa quen.
Đạp xe. Một số người đạp xe thể thao từ sáng sớm, đi thành nhóm ra các ngả ngoại thành. Trong nội vùng Gò Vấp, đường đông và nhiều nút giao, nên đạp xe tập luyện chủ yếu là lúc trời chưa sáng hẳn hoặc vào cuối tuần.
Chọn giờ tập theo mùa và theo thời tiết
Sài Gòn có hai mùa rõ rệt, nên giờ tập dễ chịu cũng đổi theo mùa. Bảng gợi ý khung giờ chung; mỗi người điều chỉnh theo sức mình và lịch làm việc.
| Thời điểm | Ưu điểm | Cần để ý |
|---|---|---|
| Sáng sớm, khoảng 5–6 giờ 30 | Mát, xe ít, chỗ tập chưa đông | Mùa khô có sương bụi; người cao huyết áp nên khởi động kỹ, tránh tập nặng ngay khi vừa ngủ dậy |
| Sáng muộn, sau 7 giờ | Hợp người làm ca đêm, người về hưu | Nắng lên nhanh, xe đông, bụi đường tăng |
| Chiều muộn, sau khoảng 17 giờ | Nắng dịu, nhiều nhóm tập để tham gia | Mùa mưa dễ gặp giông; giờ tan tầm ồn và khói xe ở chỗ gần đường lớn |
| Tối, sau 19 giờ | Mát, hợp người đi làm về muộn | Chọn chỗ có đèn, có người; muỗi nhiều ở chỗ cây rậm, gần rạch |
Những ngày bụi mịn tăng cao, trời mờ dù không mây, nên chuyển sang tập trong nhà hoặc tập nhẹ. Có thể xem chỉ số chất lượng không khí trên ứng dụng thời tiết trước khi ra ngoài; người có bệnh hô hấp càng nên làm thói quen này.
Nắng nóng, bụi và tiếng máy bay: ba thứ người tập ở Gò Vấp phải quen
Nắng là điều hiển nhiên ở thành phố nhiệt đới. Mùa khô, khoảng từ tháng Hai tới tháng Tư, nhiệt độ buổi trưa rất cao, ngay cả bảy tám giờ sáng đã bắt đầu gắt. Người tập nên mang nước, uống từng ngụm trong lúc tập, mặc đồ sáng màu, thấm mồ hôi. Dấu hiệu chóng mặt, buồn nôn, tim đập nhanh bất thường là lúc phải dừng lại, ngồi chỗ mát và nhờ người xung quanh giúp nếu cần.
Bụi là chuyện của một vùng có nhiều trục đường lớn, xe tải, công trình xây dựng. Tập sát đường Phạm Văn Đồng, Quang Trung, Nguyễn Kiệm vào giờ cao điểm là hít không ít khói xe. Chọn chỗ tập lùi vào trong công viên, trong khu dân cư, xa mặt đường, và tập vào giờ xe còn thưa, giúp giảm bớt phần nào.
Tiếng máy bay là đặc sản riêng của những ai tập ở Công viên Gia Định và các khu phía nam. Máy bay lên xuống sân bay Tân Sơn Nhất bay khá thấp, tiếng động lớn từng đợt. Người tập lâu năm thường đã quen, có người còn coi đó là chiếc đồng hồ báo giờ. Người mới có thể thấy khó chịu những ngày đầu, nhưng tiếng ồn này đến rồi đi trong ít phút, không liên tục.
Người lớn tuổi và người có bệnh nền: tập sao cho an toàn
Phần lớn người tập ngoài trời buổi sáng ở Gò Vấp là người lớn tuổi, nhiều người có huyết áp cao, tiểu đường, đau khớp. Với họ, tập đều quan trọng hơn tập nặng. Đi bộ chậm, dưỡng sinh, giãn cơ, tập thăng bằng là những hình thức an toàn, giúp giữ vận động mà ít rủi ro.
Nên ra khỏi nhà khi trời đã đủ sáng để thấy đường, nhất là trong hẻm có ổ gà, nắp cống, bậc thềm không đều. Mang theo thẻ ghi tên, bệnh đang có, thuốc đang dùng và số liên lạc của người nhà để trong túi, phòng khi có chuyện bất ngờ. Đi tập cùng bạn quen thay vì đi một mình cũng là cách giữ an toàn.
Người có bệnh tim mạch, vừa ốm dậy, hoặc mới bắt đầu tập sau thời gian dài ngồi nhiều nên hỏi bác sĩ về mức độ phù hợp. Khi có dấu hiệu đau ngực, khó thở, choáng váng trong lúc tập, cần dừng ngay; nếu tình trạng nặng, gọi cấp cứu 115 thay vì cố tự về nhà.
Một điều dễ bị bỏ qua là giày dép. Nhiều cụ đi dép tông ra công viên rồi đi bộ cả giờ, dễ trượt và đau bàn chân. Một đôi giày thể thao nhẹ, đế bám, vừa chân là khoản đầu tư nhỏ mà đáng.
Giữ chỗ tập chung dễ chịu cho mọi người
Khoảng xanh ở Gò Vấp ít, nên một chỗ tập thường phải chia cho nhiều nhóm cùng lúc: người chạy bộ, người dưỡng sinh, trẻ con chơi, người dắt chó đi dạo. Giữ chỗ tập dễ chịu cần vài quy ước ngầm: không chiếm lối đi chính để tập theo nhóm, loa nhạc vừa phải, không bật nhạc trước sáu giờ sáng ở chỗ gần nhà dân, căng lưới cầu lông ở chỗ không cản đường.
Người dắt chó nên dùng dây, dọn chất thải của vật nuôi. Người chạy bộ nên tránh chạy xuyên qua giữa nhóm đang tập. Người tập xong nên mang rác về, chai nước, khăn giấy, vỏ bánh, để chỗ tập sạch cho buổi sau. Những chuyện nhỏ này quyết định một chỗ tập có thân thiện hay không hơn là kích thước của nó.
Khi chỗ tập có vấn đề, như đèn hỏng, dụng cụ tập gãy, lối đi bị ngập, có thể phản ánh với ban quản lý công viên, ban điều hành khu phố hoặc ủy ban phường. Những nhóm tập lâu năm thường có người đại diện quen việc này, người mới có thể nhờ họ nói giúp.
Bắt đầu thói quen tập cho người mới chuyển đến
Người mới về Gò Vấp, nhất là người đi làm văn phòng, thường mất vài tuần mới tìm được nhịp tập. Cách dễ nhất là đi bộ ra khoảng xanh gần nhà nhất vào sáng sớm vài lần, quan sát xem có nhóm nào hợp với mình, giờ nào ít người. Sau đó chọn một khung giờ cố định, ba bốn buổi mỗi tuần, đủ để thành thói quen mà không quá sức.
Nếu nhà xa công viên, một vòng đi bộ nhanh trong các hẻm lớn lúc sáng sớm, khi xe chưa đông, cũng là bài tập tốt. Kết thúc ở một quán cà phê quen hay một xe bánh mì đầu hẻm là cách tự thưởng mà người Sài Gòn vẫn hay làm.
Tập ngoài trời ở Gò Vấp không lý tưởng như ở những nơi có công viên lớn, bờ sông dài, nhưng nó có cái riêng: những gương mặt quen gặp mỗi sáng, câu chào nhau giữa người tập, và cảm giác thuộc về một khu phố. Đó là điều nhiều người ở đây giữ được qua nhiều năm, dù nhà cửa quanh họ đổi khác rất nhiều.
Câu hỏi thường gặp
Ở Gò Vấp có chỗ nào chạy bộ được?
Lối đi trong Công viên Văn hoá Gia Định và Công viên Làng hoa là hai chỗ chạy bộ quen thuộc nhất. Ngoài ra có vỉa hè rộng của một số trục lớn và các khu dân cư mới thoáng đãng, nhưng nên chạy lúc sáng sớm khi xe còn thưa để tránh khói bụi.
Muốn tham gia nhóm dưỡng sinh thì làm sao?
Đến chỗ nhóm tập vào giờ họ tập, thường là sáng sớm, hỏi người dẫn rồi đứng hàng sau làm theo. Phần lớn nhóm dưỡng sinh ở công viên và khu phố mở cho mọi người, không thu phí hoặc chỉ góp chút ít cho việc chung, tuỳ nhóm.
Giờ nào tập ngoài trời ở Gò Vấp là dễ chịu nhất?
Sáng sớm khoảng năm đến sáu rưỡi và chiều muộn sau khoảng năm giờ là lúc mát và ít nắng nhất. Mùa mưa nên canh trời buổi chiều vì dễ có giông. Những ngày bụi mịn cao, nên tập nhẹ hoặc chuyển vào trong nhà.
Tập ở Công viên Gia Định có bị ồn vì máy bay không?
Có, vì công viên nằm sát sân bay Tân Sơn Nhất, máy bay lên xuống tạo tiếng ồn từng đợt. Tiếng ồn đến rồi đi trong ít phút, không liên tục, và phần lớn người tập lâu năm đã quen. Người nhạy cảm với tiếng động có thể chọn Công viên Làng hoa hoặc sân gần nhà.
Người cao huyết áp có nên tập sáng sớm không?
Vẫn có thể tập, nhưng nên khởi động kỹ, tránh tập nặng ngay khi vừa ngủ dậy và giữ ấm khi trời se lạnh. Đi bộ chậm, dưỡng sinh là hình thức phù hợp. Tốt nhất là hỏi bác sĩ đang theo dõi về mức độ tập và thời điểm uống thuốc.
Thấy dụng cụ tập ngoài trời bị hỏng thì báo ai?
Báo ban quản lý công viên nếu dụng cụ ở trong công viên, hoặc ban điều hành khu phố, ủy ban phường nếu ở khu dân cư. Trong lúc chờ sửa, nên nhắc người khác tránh dùng và có thể buộc tạm một sợi dây cảnh báo để tránh tai nạn.