Ở nhà trọ hay chung cư mini, điều quyết định sống còn khi có cháy là có lối thoát thứ hai hay không, khói có bị dồn lên cầu thang duy nhất không, và người trong nhà có biết phải làm gì trong vài phút đầu. Phần lớn đám cháy ở nhà ở bắt đầu từ điện, từ khu để xe ở tầng trệt, hoặc từ việc sạc pin qua đêm. Những thứ đó phòng được, và người thuê cũng góp phần phòng được.
Vùng Gò Vấp có nhiều kiểu nhà ở dày đặc: nhà ống trong hẻm sâu, dãy trọ, nhà dân cơi nới thêm tầng cho thuê, chung cư mini với bãi xe dưới trệt. Sau những vụ cháy nhà trọ, chung cư mini gây thương vong nặng ở nhiều thành phố trong những năm gần đây, việc kiểm tra phòng cháy được siết chặt hơn. Bài này viết cho người thuê và chủ nhà nhỏ, theo nguyên lý an toàn chung; quy định cụ thể nên kiểm với cơ quan phòng cháy chữa cháy nơi cư trú.
Vì sao nhà ống trong hẻm là kiểu nhà dễ thành bẫy khói
Nhà ống điển hình ở Gò Vấp hẹp ngang, sâu, nhiều tầng, có một cầu thang ở giữa hoặc ở cuối nhà. Tầng trệt thường là chỗ để xe máy, có khi kiêm luôn bếp. Cửa sổ các tầng trên hay được hàn khung sắt kín để chống trộm. Khi tầng trệt cháy, khói nóng bốc thẳng lên theo cầu thang như theo một ống khói, các tầng trên bị cắt đường xuống trong vài phút, mà cửa sổ thì không mở ra được.
Khói, không phải lửa, mới là thứ gây tử vong nhiều nhất trong đám cháy nhà ở. Khói nóng chứa khí độc, làm người ta mất phương hướng và ngất rất nhanh. Vì vậy câu hỏi đầu tiên khi chọn chỗ ở là: nếu cầu thang đầy khói, mình đi đâu? Câu trả lời phải là một lối thứ hai: cửa sân thượng không khoá chết, ban công có ô thoát mở được từ bên trong, lối sang nhà bên, hoặc thang thoát hiểm riêng.
Hẻm sâu và hẹp còn gây thêm một khó khăn: xe chữa cháy lớn khó vào tới nơi, lực lượng cứu hoả phải kéo vòi từ xa. Thời gian chờ có thể lâu hơn ở mặt đường. Điều này càng cho thấy vài phút đầu, khi người trong nhà tự xử lý hoặc tự thoát, quan trọng đến mức nào.
Kiểm tra lối thoát khi đi xem phòng
Dành hai phút cho việc này khi đi xem bất kỳ phòng trọ nào. Nếu chủ nhà thấy phiền khi bạn hỏi về lối thoát hiểm, đó cũng là một câu trả lời.
- Có ít nhất hai lối ra khỏi tầng bạn ở: cầu thang chính và một lối khác như sân thượng, ban công thoát, thang ngoài.
- Cửa lên sân thượng không bị khoá bằng ổ khoá chỉ chủ nhà giữ chìa; nếu có khoá, chìa phải để ở chỗ ai cũng lấy được.
- Khung sắt cửa sổ, ban công có ô mở được từ bên trong mà không cần dụng cụ.
- Cầu thang, hành lang không bị chất đồ, xe đạp, thùng hàng.
- Có bình chữa cháy ở mỗi tầng hoặc ít nhất ở cầu thang, còn hạn, đồng hồ áp suất trong vùng an toàn.
- Có đèn thoát hiểm hoặc đèn sự cố, và chuông hay đầu báo khói hoạt động.
- Bãi xe ở tầng trệt tách khỏi lối lên cầu thang bằng vách hoặc cửa ngăn, không phải đi xuyên qua giữa đám xe mới ra được cửa.
Không có lối thoát thứ hai là lý do đủ để bỏ qua một phòng trọ, dù mọi thứ khác đều vừa ý.
Điện: nguồn cháy phổ biến nhất trong phòng trọ
Nhà trọ cũ thường được đi dây điện từ thời ít thiết bị, nay mỗi phòng có máy lạnh, tủ lạnh nhỏ, nồi cơm, ấm siêu tốc, máy tính, sạc điện thoại, có khi cả bếp điện. Dây quá tải nóng lên, mối nối lỏng phát tia lửa, ổ cắm kém chất lượng chảy nhựa. Khi xem phòng, nhìn xem dây có đi trong ống không hay chạy nổi lòng thòng, ổ cắm có vết cháy xém không, mỗi phòng có cầu dao hoặc thiết bị tự ngắt riêng không.
Trong lúc ở, người thuê có thể giảm nguy cơ rất nhiều bằng những thói quen đơn giản: không cắm nối ổ chồng ổ, không dùng một ổ cho nhiều thiết bị công suất lớn như ấm siêu tốc, bếp điện, máy sấy tóc cùng lúc; rút sạc khi không dùng; không để sạc điện thoại trên nệm, gối; tắt thiết bị khi ra khỏi phòng. Nếu ngửi thấy mùi khét nhựa hoặc thấy ổ cắm nóng, ngắt điện ngay và báo chủ nhà.
Chủ nhà trọ nên định kỳ nhờ thợ điện có chuyên môn kiểm tra toàn bộ hệ thống, nhất là khi đã cơi nới thêm phòng. Chi phí cho một lần kiểm tra nhỏ hơn rất nhiều so với thiệt hại của một đám cháy.
Xe máy và xe điện ở tầng trệt: điểm nóng cần nói riêng
Bãi xe dưới trệt là nơi chứa nhiên liệu. Hàng chục chiếc xe máy có xăng trong bình đứng sát nhau. Một chiếc bắt lửa, lửa lan rất nhanh sang các xe bên cạnh. Bãi xe nên thoáng, không chất thêm đồ dễ cháy như thùng giấy, nệm cũ.
Sạc xe điện qua đêm. Pin xe điện, nhất là pin đã cũ, đã va đập, hoặc dùng bộ sạc không đúng loại, có thể nóng lên và bốc cháy. Nhiều chủ nhà giờ quy định khu sạc riêng, có giờ sạc, có người trông; người thuê nên tuân thủ, không mang pin vào phòng sạc.
Dùng đúng bộ sạc. Bộ sạc kèm theo xe hoặc bộ thay thế đúng thông số của hãng. Sạc xong thì rút, không cắm cả đêm nếu không cần. Thấy pin phồng, có mùi lạ, nóng bất thường thì ngừng dùng và mang đến nơi có chuyên môn.
Không để xe chắn lối thoát. Xe để chật cửa ra vào hoặc chân cầu thang làm người trong nhà không chạy ra được và người bên ngoài không vào được. Thống nhất chỗ để xe chừa sẵn lối đi.
Khi phát hiện khói hoặc lửa: làm gì trong vài phút đầu
Các bước dưới đây theo nguyên tắc chung về thoát nạn trong nhà ở. Chúng không thay cho buổi hướng dẫn thực hành của lực lượng phòng cháy chữa cháy, nhưng nhớ được thì phản ứng nhanh hơn.
- Hô to báo cho mọi người trong nhà, bấm chuông báo cháy nếu có. Gọi 114 càng sớm càng tốt, nói rõ địa chỉ, số hẻm, đặc điểm dễ nhận ra.
- Nếu đám cháy mới bắt đầu, nhỏ và bạn biết dùng bình chữa cháy, có thể dập ngay; nếu cháy do điện, ngắt cầu dao trước. Lửa lan nhanh thì bỏ ngay việc dập, ưu tiên thoát.
- Trước khi mở cửa phòng, áp mu bàn tay vào cánh cửa: cửa nóng thì không mở, vì phía ngoài có thể đầy khói lửa.
- Khi di chuyển trong khói, cúi thấp, che mũi miệng bằng khăn, đi men theo tường về phía lối thoát đã biết từ trước. Không dùng thang máy.
- Nếu không thể thoát, vào phòng có cửa sổ, đóng kín cửa, chèn khăn ướt vào khe cửa, ra cửa sổ hoặc ban công ra hiệu cho người bên ngoài.
- Không quay lại lấy đồ đạc hay dắt xe. Ra được rồi thì ở ngoài, báo cho lực lượng chữa cháy biết còn ai bên trong.
Cháy có người bị thương thì gọi thêm 115. Sau sự cố, đừng vào lại nhà cho đến khi được lực lượng chức năng cho phép.
Những thứ nên có trong phòng, và thói quen nên giữ
Một bình chữa cháy nhỏ loại dùng cho gia đình, một chiếc đèn pin để ở đầu giường, một chiếc khăn có thể làm ướt nhanh, và một đầu báo khói chạy pin là những món không tốn nhiều tiền mà hữu ích. Nhiều người thuê trọ ở lâu tự mua những món này mang theo mỗi lần chuyển nhà. Học cách dùng bình chữa cháy trước khi cần: rút chốt, hướng vòi vào gốc lửa, bóp cò, quét qua lại.
Thói quen quan trọng nhất có lẽ là biết nhà mình. Ngày đầu chuyển vào, đi thử lối thoát một lần, kể cả lối lên sân thượng. Biết bình chữa cháy để ở đâu, cầu dao tổng ở đâu. Lưu số 114 và 115 trong điện thoại để không phải nghĩ khi hoảng.
Thêm vài điều nhỏ: không nấu ăn rồi bỏ đi ra ngoài, không đốt nhang, nến gần rèm, không hút thuốc trên giường, không trữ xăng, gas mini, bình xịt dễ cháy trong phòng. Trong mùa Tết, nhà thắp hương, cúng kiếng nhiều hơn, càng nên để ý.
Chủ nhà trọ nhỏ: vài việc nên làm ngay
Nhiều chủ trọ ở Gò Vấp là gia đình có căn nhà dư phòng, không phải doanh nghiệp chuyên nghiệp, nên không nắm hết các yêu cầu về an toàn. Quy định cụ thể về phòng cháy cho nhà ở kết hợp cho thuê có thay đổi theo thời gian; cách chắc nhất là hỏi công an phường hoặc cơ quan phòng cháy chữa cháy nơi có nhà, để biết nhà mình cần trang bị và đăng ký những gì.
Những việc làm được ngay mà không tốn kém: mở ô thoát trên khung sắt cửa sổ, ban công; để chìa khoá cửa sân thượng ở nơi ai cũng biết; dọn sạch cầu thang; sắp xếp khu sạc xe điện riêng, thoáng, có người trông; trang bị bình chữa cháy và đầu báo khói; dán sơ đồ lối thoát đơn giản ở mỗi tầng; hướng dẫn người thuê mới ngay khi họ dọn vào.
Người thuê ngày càng hỏi kỹ về an toàn trước khi chọn phòng. Một nhà trọ có lối thoát rõ ràng, điện gọn gàng, khu sạc xe riêng sẽ dễ cho thuê hơn, giữ người thuê lâu hơn, và quan trọng nhất là chủ nhà ngủ yên hơn.
Sống trong hẻm sâu: an toàn là việc của cả xóm
Ở những con hẻm sâu, hẹp của Gò Vấp, khi có cháy, người đến kịp đầu tiên thường không phải xe chữa cháy mà là hàng xóm. Nhiều khu phố đã có tổ phòng cháy tại chỗ, có bình chữa cháy đặt ở đầu hẻm hoặc giữa hẻm, có người được tập huấn cách dùng. Người mới chuyển đến, kể cả người thuê trọ, nên hỏi chủ nhà hoặc tổ trưởng tổ dân phố xem hẻm mình có những thứ đó không và đặt ở đâu.
Giữ lối đi trong hẻm thông thoáng cũng là phòng cháy. Xe để chắn ngang, bàn ghế quán xá lấn hết lòng hẻm, mái che, bạt giăng thấp đều làm chậm việc chạy ra và việc kéo vòi chữa cháy vào. Khi đi xem phòng, nhìn xem lòng hẻm có còn đủ rộng cho hai người khiêng đồ đi ngược chiều không.
Làm quen với hàng xóm hai bên, có số điện thoại của nhau, là cách đơn giản để khi có chuyện lúc nửa đêm, người này gọi được người kia dậy. Ở những xóm lâu đời, nếp này vẫn còn; ở dãy trọ đông người lạ, nó phải được bắt đầu lại từ một lời chào.
Câu hỏi thường gặp
Gọi cứu hoả ở Gò Vấp là số nào?
Số khẩn cấp báo cháy, cứu nạn cứu hộ trên toàn quốc là 114, gọi miễn phí. Khi gọi, nói rõ địa chỉ gồm số nhà, số hẻm, tên đường, tên phường mới và một đặc điểm dễ nhận ra như gần chợ, gần trường. Có người bị thương thì gọi thêm 115.
Có nên thuê phòng ở tầng cao nhất của chung cư mini không?
Tầng cao thường thoáng và yên, nhưng khi cháy ở tầng dưới, đây là nơi khói tích tụ và xa lối ra nhất. Chỉ nên thuê nếu có lối lên sân thượng mở được và sân thượng thông sang nơi an toàn, hoặc có thang thoát hiểm riêng.
Sạc xe điện trong phòng trọ có nguy hiểm không?
Có nguy cơ, nhất là sạc qua đêm khi mọi người ngủ, pin cũ hoặc bộ sạc không đúng loại. Nên sạc ở khu riêng chủ nhà bố trí, có người qua lại, sạc xong thì rút. Không mang pin rời vào phòng ngủ để sạc.
Khung sắt cửa sổ chống trộm có nên giữ không?
Có thể giữ để chống trộm, nhưng khung phải có ô mở được từ bên trong, khoá bằng chốt hoặc khoá mà chìa để ngay cạnh. Khung hàn kín hoàn toàn biến cửa sổ thành vật cản khi cần thoát, và lực lượng cứu hộ cũng khó tiếp cận từ bên ngoài.
Đầu báo khói chạy pin có thật sự hữu ích?
Có, vì nhiều đám cháy bắt đầu vào ban đêm khi mọi người ngủ, và đầu báo khói phát tiếng kêu giúp đánh thức sớm. Lắp trên trần, xa bếp một chút để tránh báo nhầm, thử nút kiểm tra định kỳ và thay pin khi máy báo yếu.
Thấy nhà trọ mình ở không an toàn thì nên làm gì?
Trước tiên nói với chủ nhà, đề nghị những thay đổi cụ thể như mở ô thoát, dọn cầu thang, bố trí khu sạc. Nếu chủ nhà không thay đổi và nguy cơ rõ ràng, có thể phản ánh với công an phường nơi có nhà trọ, đồng thời cân nhắc chuyển đi.