Chợ hoa Tết ở Gò Vấp: mua mai, cúc, vạn thọ sao cho hoa tươi qua mấy ngày Tết

Khoảng nửa sau tháng Chạp, vỉa hè và các khoảng đất trống ở vùng Gò Vấp bắt đầu đổi màu: vàng của mai, của cúc, cam của vạn thọ, đỏ của mồng gà. Với một vùng từng có tiếng là làng hoa của Sài Gòn, mùa hoa Tết vẫn là lúc thói quen chơi hoa của người Gò Vấp hiện rõ nhất, dù phần lớn hoa giờ được chở về từ nơi khác.

Bài này dành cho người sống ở sáu phường Gò Vấp, Hạnh Thông, An Nhơn, Thông Tây Hội, An Hội Tây, An Hội Đông và người mới chuyển đến muốn đón cái Tết đầu tiên ở đây. Nội dung gồm: hoa Tết thường bày bán ở những dạng địa điểm nào, nên đi sớm hay đi muộn, chọn từng loại hoa ra sao, chở chậu về nhà trong hẻm thế nào, chưng trong nhà ống cho bền và làm gì với cây sau Tết. Bài không nêu giá, vì giá hoa đổi theo từng năm, từng ngày và từng loại.

Hoa Tết ở Gò Vấp thường bày bán ở đâu

Không có một "chợ hoa Gò Vấp" cố định quanh năm theo kiểu một khu chợ có mái. Hoa Tết ở đây là chợ tạm: người bán dựng sạp, căng bạt trên vỉa hè rộng của các trục lớn, trên những khoảng đất trống chưa xây, quanh các chợ quen như chợ Gò Vấp trên đường Nguyễn Văn Nghi hay chợ Hạnh Thông Tây trên đường Quang Trung, và ở một số điểm được phường bố trí riêng cho mùa Tết.

Điểm bán thay đổi theo từng năm. Một khoảng đất năm trước còn trống, năm sau đã thành công trình; một đoạn vỉa hè năm trước cho bày hoa, năm sau có thể bị nhắc nhở để giữ lối đi. Vì vậy cách chắc nhất là để ý thông báo của phường nơi mình ở vào khoảng giữa tháng Chạp, hỏi hàng xóm lâu năm, hoặc đơn giản là chạy xe một vòng các trục Quang Trung, Nguyễn Oanh, Phan Văn Trị, Lê Đức Thọ, Nguyễn Văn Lượng vào buổi tối để xem chỗ nào đã dựng sạp.

Ngoài chợ tạm, nhiều cửa hàng cây cảnh mở quanh năm trên các trục đường cũng bán thêm hoa Tết. Mua ở đây thường được chủ quán tư vấn kỹ hơn và có thể hỏi lại khi cây có vấn đề, đổi lại chỗ đậu xe chật và hàng ít hơn. Một số gia đình chơi kiểng lâu năm còn đặt mai, đặt cúc trực tiếp với nhà vườn quen ở ngoại thành hoặc miền Tây, nhờ chở đến tận nhà.

Với người ở sâu trong hẻm, điểm bán gần nhất đôi khi chỉ là vài chậu cúc, vạn thọ của một nhà trong xóm bày trước cửa. Mua ở đó tiện, khỏi phải chở xa, lại giúp người quen có thêm chút thu nhập cuối năm.

Đi chợ hoa sớm hay muộn: mỗi thời điểm một cái lợi

Giá cả thay đổi liên tục nên bảng chỉ so cái lợi và cái bất tiện của từng chặng thời gian trong mùa hoa, tính theo lịch âm.

Nhiều gia đình ở Gò Vấp chia làm hai đợt: mua mai và những chậu lớn từ sớm để có thời gian chọn, còn cúc, vạn thọ, hoa cắm bình thì mua gần Tết cho tươi. Cách chia này đỡ phải chở nhiều thứ cùng lúc trên một chiếc xe máy.

Chọn từng loại hoa: nhìn gì, hỏi gì

Mai vàng. Nhìn nụ trước: nụ nhiều, đều, căng, phân bố khắp tán là tốt; nụ đã bung quá nửa thì khó giữ tới mùng ba. Nhìn gốc và rễ: cây trồng trong chậu đã lâu, đất chặt, rễ bám chắc thì khoẻ hơn cây mới bứng từ vườn ra chậu vài tuần. Hỏi người bán cây là mai ghép hay mai gốc, đã lặt lá từ khi nào, để biết còn bao lâu thì nở rộ.

Cúc mâm xôi và cúc đại đoá. Chọn chậu có tán tròn đều, lá xanh đậm, không vàng úa ở gốc. Nụ còn hé nhiều hơn nở hẳn thì giữ được lâu hơn. Lắc nhẹ chậu xem cây có lung lay không; cây lung lay thường là mới dồn từ chậu nhỏ sang, dễ héo khi chở xa.

Vạn thọ. Loại hoa quen thuộc nhất trên bàn thờ Tết Nam Bộ, bền và dễ chăm. Chọn cây thân chắc, bông còn chặt, màu đều. Vạn thọ thích nắng, nên chưng ở chỗ có ánh sáng sẽ tươi lâu hơn để trong góc tối.

Mồng gà, cát tường, hoa cắm bình. Mồng gà chọn bông dày, màu tươi, cuống cứng. Hoa cắm bình như cúc, layơn, cát tường nên mua sát Tết, hỏi người bán hoa về khi nào, cắt gốc chéo và thay nước thường xuyên.

Tắc kiểng và cây ăn trái chưng Tết. Chọn cây trái đều, vỏ căng, lá xanh, không rụng trái khi lắc nhẹ. Cây trái nặng nên cần tính trước cách chở và chỗ đặt trong nhà.

Lan hồ điệp và hoa chậu trong nhà. Hợp với nhà ống ít nắng, đặt trong phòng khách được lâu. Chọn cành có cả hoa đã nở lẫn nụ chưa nở để hoa nối nhau suốt mấy ngày Tết; tránh đặt ngay dưới quạt hay cửa gió máy lạnh.

Chở hoa về nhà trong hẻm: những chuyện nhỏ hay gặp

Phần lớn nhà ở Gò Vấp nằm trong hẻm, nhiều hẻm chỉ vừa hai xe máy tránh nhau. Một chậu mai lớn hay một cặp chậu cúc mâm xôi chở bằng xe máy là chuyện cần tính. Nhiều điểm bán nhận chở hộ trong bán kính gần, bằng xe ba gác hay xe máy có người ôm chậu; hỏi trước khi trả tiền để biết có chở không và chở trong ngày nào.

Nếu tự chở, nên có người ngồi sau ôm chậu, bọc tán cây bằng lưới hoặc túi nilon có lỗ để giữ nụ khỏi gió quật. Chạy chậm, tránh ổ gà, tránh giờ tan tầm trên những trục hay kẹt như Quang Trung, Nguyễn Kiệm, Phạm Văn Đồng. Đến đầu hẻm, dắt bộ xe vào nếu hẻm đông trẻ con chơi đùa ngày giáp Tết.

Chậu lớn khi vào nhà cần chỗ đặt trước. Nhà ống thường có phòng khách hẹp, cửa trước là nơi đón nắng duy nhất, nên tính sẵn đặt chậu mai ở đâu, có vướng lối dắt xe vào nhà không, có che bảng điện hay ổ cắm không. Lót đĩa dưới chậu để nước tưới không chảy loang ra nền gạch, vì nền trơn ngày Tết dễ làm người lớn tuổi trượt ngã.

Một chuyện nhỏ khác: chậu đặt trước cửa nhà nhưng lấn ra hẻm làm hẹp lối đi chung. Mấy ngày Tết hẻm đông khách, nên giữ chậu sát tường nhà mình, để lối đi đủ rộng cho xe và cho người đẩy xe lăn, xe nôi.

Chưng hoa trong nhà ống cho bền suốt mấy ngày Tết

Nhà phố ở Gò Vấp thường hẹp chiều ngang, sâu chiều dài, nhiều nhà kín cửa và bật máy lạnh. Đó là điều kiện không mấy dễ chịu cho cây hoa vốn quen ngoài trời. Cách đơn giản để giữ hoa là cho cây ra ánh sáng ban ngày ở trước cửa hoặc sân thượng, tối mới đưa vào trong nhà, hoặc ít nhất đặt gần cửa sổ có nắng gián tiếp.

Tưới vừa đủ là chuyện nhiều người làm sai. Mai và cúc trong chậu đã đủ ẩm khi mua thì không cần tưới đẫm mỗi ngày; tưới quá tay dễ úng rễ, rụng nụ. Cách thử là ấn ngón tay xuống đất khoảng một đốt, thấy khô mới tưới. Riêng vạn thọ ngoài nắng thì uống nước nhiều hơn, có thể cần tưới mỗi sáng.

Máy lạnh và quạt làm hoa nhanh héo, nhất là hoa cắm bình và lan. Đặt hoa cách xa luồng gió, đừng để ngay cạnh bếp hay chỗ có hơi nóng. Nhà nào nấu nướng nhiều ngày Tết, khói và dầu mỡ cũng làm lá cây bám bẩn, nên đặt chậu ở phòng khách thay vì gần khu bếp ở cuối nhà.

Nếu mai nở sớm trước Tết, có thể đưa cây vào chỗ râm mát hơn để kìm bớt; nếu nụ còn chặt mà đã sát Tết, đưa ra chỗ có nắng nhiều hơn và tưới bằng nước ấm. Đây là mẹo dân gian của người chơi mai, hiệu quả còn tuỳ cây và tuỳ thời tiết năm đó, không phải lúc nào cũng như ý.

Sau Tết: chăm mai, gửi mai và đừng bỏ chậu ra đường

Qua mùng bốn, mùng năm, hoa tàn dần. Với cúc, vạn thọ, phần lớn gia đình coi là hoa thời vụ, nhưng không nên quăng cả chậu ra đầu hẻm. Đất và chậu có thể tái dùng để trồng rau, trồng hoa cho sân thượng; xác cây cho vào túi rác đúng giờ thu gom của khu phố. Những năm gần đây, cảnh chậu hoa bỏ chất đống ở vỉa hè sau Tết đã được nhắc đến nhiều, gây khó cho người quét dọn và làm xấu phố.

Với mai, nếu muốn giữ để năm sau chưng tiếp, sau khi hoa tàn nên tỉa bỏ hoa khô, cắt tỉa cành, đưa cây ra chỗ có nắng, bón nhẹ và tưới đều. Mai trong nhà phố khó ra hoa đẹp năm thứ hai nếu thiếu nắng, nên nhiều gia đình chọn gửi mai cho các nhà vườn nhận chăm thuê: nhà vườn mang cây về nuôi qua mùa mưa, cuối năm trả lại cây đã lặt lá, canh nụ. Đây là dịch vụ có từ lâu ở Sài Gòn, và một số nhà vườn gốc Gò Vấp vẫn làm.

Khi gửi mai, nên chụp ảnh cây trước khi giao, thoả thuận rõ thời gian trả, cách liên lạc và chuyện gì xảy ra nếu cây chết. Không có mức giá chung, mỗi nơi tính theo cỡ cây và công chăm.

Nhà có sân thượng đủ nắng có thể tự nuôi mai. Cần chậu đủ lớn, đất thoát nước, nắng ít nhất nửa ngày và sự kiên nhẫn. Người làm lần đầu thường hỏi các cụ chơi kiểng trong xóm; ở Gò Vấp, kiểu người như vậy không khó tìm.

Người bán hoa Tết và vài lời ứng xử khi đi chợ

Phần đông người bán hoa ở các điểm tạm ngày Tết không phải dân Gò Vấp. Nhiều người theo xe hoa từ các vùng trồng hoa ở miền Tây lên, ăn ngủ ngay tại sạp suốt hơn chục ngày cuối năm, chịu nắng ban ngày, sương và muỗi ban đêm. Nhìn từ phía họ sẽ dễ hiểu vì sao người bán muốn chốt nhanh, và vì sao chiều ba mươi họ chấp nhận bán rẻ để kịp về quê.

Mặc cả là chuyện bình thường ở chợ hoa, nhưng nên lịch sự: hỏi giá, xem cây, trả lời rõ là mua hay không. Tránh bẻ lá, ngắt nụ để thử, vì cây là vốn của người ta. Nếu chụp ảnh ở các sạp hoa đẹp, xin phép một câu là người bán thường vui vẻ.

Một điều nên để ý là an toàn khi đi chợ hoa buổi tối ở các điểm đông người: giữ điện thoại, ví, không để túi đồ trên xe máy khi xuống xem hoa. Trẻ nhỏ đi theo cần được giữ tay, vì quanh các điểm bán thường có xe ra vào liên tục.

Mua hoa xong, câu chúc năm mới với người bán là cách người Sài Gòn vẫn hay làm. Một vùng từng sống bằng nghề hoa như Gò Vấp càng hiểu nỗi vất vả của người đứng bên kia sạp.

Câu hỏi thường gặp

Gò Vấp có chợ hoa Tết cố định không?

Không có một chợ hoa cố định quanh năm. Hoa Tết bày bán ở các điểm tạm trên vỉa hè rộng, đất trống, quanh các chợ quen và các điểm do phường bố trí. Vị trí đổi theo từng năm, nên theo dõi thông báo của phường và hỏi hàng xóm vào khoảng giữa tháng Chạp.

Nên mua mai Tết vào ngày nào?

Muốn chọn được cây đẹp thì đi sớm, khoảng giữa tháng Chạp, nhưng phải chăm cây lâu hơn và canh nở. Muốn giá mềm thì đi sát Tết, chấp nhận ít lựa chọn. Nhiều nhà mua mai sớm còn cúc, vạn thọ, hoa cắm bình thì mua gần Tết.

Làm sao biết cây mai sẽ nở đúng Tết?

Nhìn nụ: nụ căng, đều, mới hé là vừa; nụ bung quá nửa thì dễ tàn sớm. Hỏi người bán cây đã lặt lá từ khi nào. Sau đó điều chỉnh bằng cách đưa cây ra nắng nếu muốn nở nhanh hoặc vào chỗ râm nếu muốn chậm, nhưng không có cách nào chắc chắn tuyệt đối.

Hoa Tết bán ở Gò Vấp có phải trồng tại chỗ không?

Phần lớn là không. Ruộng hoa của làng hoa Gò Vấp xưa gần như đã thành nhà và đường, hoa ngày nay được chở về từ các vùng trồng hoa ở miền Tây, ngoại thành và các tỉnh khác. Một số hộ chơi kiểng trong vùng vẫn tự trồng, nhưng chỉ đủ dùng hoặc bán lẻ.

Sau Tết nên làm gì với chậu hoa đã tàn?

Không nên bỏ chậu ra vỉa hè. Xác cây cho vào túi rác đúng giờ thu gom, chậu và đất giữ lại để trồng cây khác trên sân thượng. Mai muốn chưng năm sau thì tỉa hoa khô, đưa ra nắng, bón nhẹ hoặc gửi nhà vườn nhận chăm thuê.

Gửi mai chăm thuê cần lưu ý gì?

Chụp ảnh cây trước khi giao, thoả thuận rõ thời điểm trả cây, cách liên lạc và trách nhiệm nếu cây yếu hoặc chết. Nên gửi ở nơi có người quen giới thiệu hoặc nhà vườn làm lâu năm. Mức công chăm tuỳ cỡ cây và từng nơi, nên hỏi kỹ trước khi giao.