Khi có người bệnh nặng hay tai nạn ở Gò Vấp, việc đầu tiên là gọi 115, số cấp cứu y tế miễn phí cuộc gọi, nói rõ tình trạng và địa chỉ, rồi làm theo hướng dẫn của điều phối viên. Ở một vùng nhiều hẻm sâu, hẻm cụt như Gò Vấp, phần quyết định tốc độ thường không phải quãng đường tới bệnh viện mà là vài trăm mét cuối từ trục lớn vào tới cửa nhà; chỉ đường rõ và cử người ra đầu hẻm đón xe giúp tiết kiệm nhiều phút quý.
Bài viết dành cho người dân và người thuê trọ ở sáu phường Gò Vấp, Hạnh Thông, An Nhơn, Thông Tây Hội, An Hội Tây, An Hội Đông. Bài không hướng dẫn kỹ thuật y khoa, không thay cho lời của nhân viên y tế; mục đích là để khi chuyện xảy ra, bạn biết mình cần làm gì theo thứ tự và không mất thời gian vào những việc không cần.
Khi nào nên gọi 115 thay vì tự chở đi
Không có danh sách nào đủ cho mọi trường hợp, nhưng những dấu hiệu sau là lý do để gọi cấp cứu ngay, không chờ xem có đỡ không:
- Đau ngực dữ dội, đè nặng, lan ra tay, hàm, kèm vã mồ hôi.
- Khó thở nhiều, môi tím tái, thở rít.
- Méo miệng, yếu hoặc tê một bên người, nói khó đột ngột.
- Lơ mơ, gọi không tỉnh, co giật.
- Chảy máu nhiều không cầm được.
- Tai nạn giao thông có chấn thương đầu, cổ, lưng hoặc không cử động được chân tay.
- Bỏng rộng, điện giật, đuối nước, ngộ độc.
- Trẻ nhỏ sốt cao kèm li bì, co giật, khó thở.
Trong những trường hợp này, xe cấp cứu có nhân viên y tế và thiết bị để xử trí trên đường, an toàn hơn chở bằng xe máy qua những trục đông như Nguyễn Kiệm, Quang Trung hay Phạm Văn Đồng. Với chấn thương cột sống nghi ngờ, việc tự nâng người bị nạn lên xe máy có thể làm tổn thương nặng thêm.
Ngược lại, với các trường hợp nhẹ hơn, tỉnh táo, đi lại được như sốt thông thường, đứt tay nhỏ, đau bụng nhẹ, tự đến cơ sở y tế gần nhà là hợp lý. Nếu phân vân, cứ gọi 115; điều phối viên sẽ hỏi và tư vấn có cần điều xe không.
Nói gì khi gọi 115 để xe tìm được nhà trong hẻm
Ở Gò Vấp, nhiều số nhà dạng hẻm trong hẻm, số nhà nhảy không theo thứ tự, và tên phường vừa đổi. Một cuộc gọi rõ ràng nên có các thông tin theo thứ tự sau:
- Địa chỉ đầy đủ: số nhà, số hẻm, tên đường, tên phường mới. Nếu chưa quen tên mới, nói thêm tên phường cũ và "khu Gò Vấp cũ".
- Mốc dễ nhận ra ở đầu hẻm: gần chợ nào, nhà thờ nào, đình nào, trường học, cây xăng hay ngã tư nào. Ví dụ "hẻm đối diện trường học trên Lê Đức Thọ".
- Tình trạng người bệnh: tuổi, còn tỉnh không, thở thế nào, chảy máu không, đã xảy ra bao lâu.
- Số điện thoại đang gọi và luôn giữ máy để điều phối viên hoặc tài xế gọi lại hỏi đường.
- Những khó khăn đặc biệt: hẻm quá nhỏ xe không vào được, nhà ở tầng cao cầu thang hẹp, người bệnh nặng cân.
- Làm theo hướng dẫn của điều phối viên cho tới khi xe tới, không cúp máy trước khi được dặn.
Một việc nhỏ nên làm từ hôm nay: ghi địa chỉ chính xác kèm mốc ở đầu hẻm lên giấy dán cạnh tủ lạnh hay lưu trong điện thoại của người già trong nhà. Lúc hoảng, nhiều người không nhớ nổi số hẻm của chính mình.
Vài trăm mét cuối: chuyện xe cứu thương và hẻm Gò Vấp
Gò Vấp phát triển từ những xóm vườn, xóm ruộng, nhà mọc theo lối đi cũ nên mạng hẻm rất dày, nhiều hẻm chỉ vừa hai xe máy tránh nhau. Xe cứu thương thường không vào được những hẻm này. Khi đó, nhân viên y tế sẽ mang cáng vào, và người nhà nên dọn sẵn lối đi: dời xe máy đậu trước cửa, mở cổng, bật đèn, dọn đồ trên cầu thang.
Hãy cử một người ra đứng ở đầu hẻm, chỗ giao với trục lớn, vẫy xe khi thấy đèn. Ban đêm, cầm đèn pin hoặc bật đèn điện thoại. Hàng xóm trong hẻm thường sẵn lòng giúp, nhờ một người ra đầu hẻm và một người ở cửa nhà là cách làm hiệu quả. Đừng để tất cả mọi người cùng vây quanh người bệnh trong căn phòng chật.
Những hẻm hay ngập khi mưa lớn, nhất là các khu thấp gần kênh rạch và về phía sông Vàm Thuật, cần tính thêm thời gian. Nếu nước ngập sâu, báo ngay cho điều phối viên để họ chọn hướng vào hợp lý. Nhà ở mặt tiền các trục lớn thì ngược lại, xe đến nhanh nhưng phải chú ý an toàn khi đưa người bệnh ra giữa dòng xe đông.
Tự đưa đi thì đến đâu
Trong bán kính gần Gò Vấp có nhiều cơ sở có khoa cấp cứu: Bệnh viện Quân y 175 trên Nguyễn Kiệm, bệnh viện công trên đường Quang Trung trước đây mang tên Bệnh viện quận Gò Vấp, Bệnh viện Nhân dân Gia Định ở Bình Thạnh, Bệnh viện Thống Nhất ở Tân Bình, cùng các bệnh viện khác ở Phú Nhuận, Quận 12 cũ. Với trẻ em, thành phố có các bệnh viện nhi chuyên khoa; nhưng khi trẻ nguy kịch, cơ sở cấp cứu gần nhất vẫn là nơi xử trí ban đầu trước khi chuyển.
Nguyên tắc chung là chọn cơ sở gần nhất có cấp cứu, tính theo thời gian chứ không theo cây số. Đoạn Nguyễn Kiệm, Phạm Văn Đồng, Phan Văn Trị lúc tan tầm có thể làm ba cây số thành nửa giờ. Ứng dụng bản đồ có thông tin giao thông giúp chọn hướng, nhưng đừng vừa lái xe vừa dò điện thoại; nhờ người ngồi sau xem hộ.
Ở khoa cấp cứu, người bệnh được phân loại theo mức nặng. Người đến sau mà nặng hơn sẽ được xử trí trước. Đó là quy trình chung của mọi khoa cấp cứu, người nhà nên hiểu để giữ bình tĩnh và phối hợp với nhân viên y tế.
Trong lúc chờ xe: làm gì và tránh gì
Giữ an toàn cho cả người cứu. Ở hiện trường tai nạn trên đường, bật đèn cảnh báo, nhờ người điều tiết để xe khác không lao vào. Với điện giật, ngắt nguồn điện trước khi chạm vào người bị nạn.
Không tự cho uống thuốc lạ. Không cho người bệnh uống thuốc theo lời truyền miệng hay thuốc của người khác. Nếu điều phối viên 115 hướng dẫn điều gì cụ thể, làm theo đúng lời dặn.
Hạn chế di chuyển người bị chấn thương. Nghi chấn thương đầu, cổ, lưng sau tai nạn hay ngã cao thì để yên, trừ khi chỗ đó đang nguy hiểm như có lửa, xe cộ lao tới.
Đừng cho ăn uống người lơ mơ. Người không tỉnh táo có thể sặc. Đặt nằm nghiêng nếu được hướng dẫn, giữ đường thở thông thoáng.
Học sơ cứu khi chưa cần. Các lớp sơ cứu cơ bản, hồi sức tim phổi do tổ chức y tế, chữ thập đỏ hay trường học tổ chức rất đáng tham gia. Biết làm đúng trong vài phút đầu đôi khi quyết định nhiều.
Người nhà nên mang theo gì và báo ai
Khi đi cùng xe cấp cứu hay tự chở, cố gắng mang theo căn cước của người bệnh, thẻ bảo hiểm y tế hoặc điện thoại có ứng dụng chứa thẻ điện tử, đơn thuốc hay hộp thuốc đang dùng, và một ít tiền. Không cần dừng lại gom đồ quá lâu; những thứ quên có thể nhờ người khác mang tới sau.
Nắm được bệnh sử chính của người bệnh giúp bác sĩ rất nhiều: có bệnh tim, huyết áp, tiểu đường không, có dị ứng thuốc không, đang uống thuốc chống đông không. Gia đình có người già nên ghi sẵn những điều này vào một tờ giấy để trong ví hoặc chụp lại lưu trong điện thoại.
Người thuê trọ một mình ở Gò Vấp nên để lại số điện thoại người thân cho chủ nhà hoặc hàng xóm tin cậy, và lưu số người thân với tên dễ nhận như "người nhà khẩn cấp". Khi bạn không thể tự nói, đó là cách duy nhất để người giúp liên lạc được với gia đình.
Các số khẩn cấp cần nhớ
Ở Việt Nam, các số khẩn cấp dưới đây gọi được miễn phí từ mọi điện thoại, kể cả khi hết tiền tài khoản. Dán cạnh điện thoại bàn hoặc lưu ở đầu danh bạ.
| Số | Dùng khi | Lưu ý |
|---|---|---|
| 115 | Cấp cứu y tế | Nói rõ địa chỉ, tình trạng, giữ máy |
| 114 | Cháy nổ, cứu nạn cứu hộ | Nhà trọ nhiều tầng, cháy xe, người mắc kẹt, đuối nước |
| 113 | Cần công an can thiệp | Ẩu đả, trộm cướp, gây rối |
| 111 | Tổng đài bảo vệ trẻ em | Phát hiện trẻ bị xâm hại, bạo lực |
Gò Vấp có nhiều nhà trọ, nhà ống nhiều tầng chung một lối thoát. Nhớ số 114 và biết lối thoát hiểm trong nhà mình cũng quan trọng như nhớ số 115.
Với trẻ em trong nhà, nên dạy con biết số 115 và 114 từ sớm, kèm địa chỉ nhà đầy đủ theo tên phường mới. Tập cho con nói được "nhà con ở hẻm nào, đường nào, gần chỗ nào" là bài học nhỏ nhưng có ích khi người lớn gặp chuyện.
Chuẩn bị trước cho gia đình có người già, người bệnh mạn tính
Phần lớn các ca cấp cứu ở khu dân cư không phải tai nạn mà là bệnh cũ trở nặng: người già tăng huyết áp, bệnh tim, tiểu đường, bệnh phổi mạn. Những gia đình như vậy ở Gò Vấp nên chuẩn bị một vài thứ từ khi mọi chuyện còn bình thường. Thứ nhất là một túi nhỏ để ở chỗ dễ lấy, có bản sao căn cước, thẻ bảo hiểm, tờ ghi bệnh sử và danh sách thuốc, kết quả khám gần nhất. Khi cần đi gấp, chỉ việc cầm túi.
Thứ hai là sắp xếp chỗ ngủ của người già ở tầng thấp nếu có thể. Nhà ống trong hẻm Gò Vấp thường có cầu thang dốc và hẹp; đưa một người bệnh nặng từ tầng ba xuống bằng cáng mất nhiều thời gian và rất khó. Phòng ở tầng trệt hoặc tầng một vừa an toàn hằng ngày, vừa giúp nhân viên cấp cứu tiếp cận nhanh hơn.
Thứ ba là thống nhất trong nhà ai gọi 115, ai ra đầu hẻm đón xe, ai đi cùng người bệnh, ai ở nhà trông trẻ. Nghe như diễn tập, nhưng khi sự việc xảy ra lúc nửa đêm, một gia đình đã bàn trước sẽ bình tĩnh hơn nhiều. Cuối cùng, theo dõi và tái khám đều đặn bệnh mạn tính ở cơ sở y tế giúp giảm khả năng phải cấp cứu, đó là cách phòng tốt nhất.
Câu hỏi thường gặp
Gọi 115 có mất phí không?
Cuộc gọi tới 115 là miễn phí. Chi phí vận chuyển cấp cứu và điều trị thực hiện theo quy định của cơ sở y tế và chính sách bảo hiểm y tế. Đừng vì lo chi phí mà chần chừ khi người bệnh có dấu hiệu nguy hiểm; việc cứu người được ưu tiên trước.
Xe cứu thương mất bao lâu mới tới nhà ở Gò Vấp?
Không có con số cố định. Thời gian phụ thuộc vị trí xe gần nhất, giờ giao thông, thời tiết và việc tìm nhà trong hẻm. Chỉ đường rõ ràng, cử người ra đầu hẻm đón và giữ máy để tài xế gọi lại là những việc người nhà làm được để rút ngắn thời gian.
Có nên gọi xe dịch vụ cấp cứu tư nhân không?
Trong tình huống khẩn cấp, gọi 115 để được điều phối là lựa chọn đầu tiên. Xe dịch vụ thường dùng cho chuyển viện có kế hoạch hoặc đưa người bệnh về nhà. Nếu dùng, hỏi rõ chi phí, trang bị và nhân viên y tế đi kèm trước khi xe chạy.
Thẻ bảo hiểm y tế đăng ký ở nơi khác có được dùng khi cấp cứu không?
Có. Trường hợp cấp cứu được khám chữa bệnh tại bất kỳ cơ sở nào và được bảo hiểm thanh toán theo quy định. Người nhà nên xuất trình thẻ sớm, hoặc bổ sung trong thời hạn cơ sở y tế hướng dẫn nếu lúc đến chưa kịp mang.
Thấy tai nạn giao thông trên đường ở Gò Vấp thì người đi đường nên làm gì?
Gọi 115 và báo rõ vị trí, ví dụ đoạn đường, gần ngã tư nào. Giữ an toàn hiện trường, không tự ý di chuyển người bị nạn nghi chấn thương cột sống, không tụ tập gây ùn tắc. Nếu có người biết sơ cứu, để họ hỗ trợ theo hướng dẫn của điều phối viên.
Trẻ nhỏ bị sốt cao giữa đêm có nên đưa đi cấp cứu không?
Nếu trẻ li bì, khó đánh thức, co giật, khó thở, tím tái, nôn liên tục hay phát ban bất thường, cần đưa đi cấp cứu hoặc gọi 115 ngay. Nếu trẻ vẫn tỉnh, chơi được sau khi hạ sốt, có thể theo dõi và đưa đi khám sớm. Không chắc thì gọi 115 để được tư vấn.